ગુજરાતમાં માર્ગ અકસ્માતોમાં કુલ મૃત્યુની સંખ્યામાં ઘટાડો થયો છે, પરંતુ પગપાળા ચાલતા રાહદારીઓની સુરક્ષાનો પ્રશ્ન વધુ ગંભીર બન્યો છે. વર્ષ ૨૦૧૪થી ૨૦૨૪ દરમિયાન રાજ્યમાં રાહદારીઓનાં માર્ગ અકસ્માતોમાં થતાં મૃત્યુમાં ૧૪૫ ટકાનો ચિંતાજનક વધારો થયો છે. વર્ષ ૨૦૧૪માં ૭૧૪ રાહદારીઓનાં મોત થયાં હતાં, જેની સામે વર્ષ ૨૦૨૪માં આ આંકડો વધીને ૧,૭૪૭ થયો હતો. બીજી તરફ, આ જ સમયગાળામાં રાજ્યમાં માર્ગ અકસ્માતોમાં કુલ મૃત્યુની સંખ્યા ૭,૯૫૫થી ઘટીને ૭,૭૧૭ થઈ હતી.
રાહદારીઓનાં મૃત્યુમાં થયેલો વધારો સમગ્ર માર્ગ સુરક્ષા વ્યવસ્થાની સામે સવાલ ઊભા કરે છે. વર્ષ ૨૦૧૪માં ગુજરાતમાં માર્ગ અકસ્માતોમાં થયેલાં કુલ મૃત્યુમાંથી આશરે નવ ટકા રાહદારીઓ હતાં. વર્ષ ૨૦૨૪માં આ હિસ્સો વધીને ૨૨.૬ ટકા થયો હતો. એટલે કે, રાજ્યમાં માર્ગ અકસ્માતોમાં મૃત્યુ પામનાર દર ચારથી પાંચ વ્યક્તિમાંથી આશરે એક વ્યક્તિ રાહદારી હતી.
દેશભરમાં પણ સ્થિતિ ચિંતાજનક છે. ભારતમાં વર્ષ ૨૦૧૪માં ૧૨,૩૩૦ રાહદારીઓનાં મોત થયાં હતાં, જે વર્ષ ૨૦૨૪માં વધીને ૩૬,૫૨૬ થયાં હતાં. આ સમયગાળામાં દેશમાં રાહદારીઓનાં મૃત્યુમાં ૧૯૬ ટકાનો વધારો થયો હતો. દેશભરમાં માર્ગ અકસ્માતોમાં કુલ મૃત્યુની સંખ્યા પણ ૧,૩૯,૬૭૧થી વધીને ૧,૭૭,૧૭૫ થઈ હતી. વર્ષ ૨૦૨૪માં દેશનાં કુલ માર્ગ અકસ્માત મૃત્યુમાં રાહદારીઓનો હિસ્સો ૨૦.૬ ટકા હતો, જે વર્ષ ૨૦૧૪માં ૮.૮ ટકા હતો.
અમદાવાદમાં રાહદારીઓની સુરક્ષાની સ્થિતિ પણ ચિંતાજનક છે. નેશનલ ક્રાઈમ રેકોર્ડ્સ બ્યૂરો (એનસીઆરબી)ના આંકડા અનુસાર વર્ષ ૨૦૨૪માં શહેરમાં માર્ગ અકસ્માતોમાં કુલ ૪૧૦ લોકોનાં મોત થયાં હતાં. તેમાંથી ૧૮૦ રાહદારીઓ હતાં, જ્યારે અન્ય ૩૬૯ રાહદારીઓ ઘાયલ થયા હતા. ગુજરાતનાં ચાર મોટાં શહેરોમાં અમદાવાદમાં રાહદારીઓનાં સૌથી વધુ મૃત્યુ નોંધાયાં હતાં. ત્યાર બાદ સુરતમાં ૧૨૭, રાજકોટમાં ૫૦ અને વડોદરામાં ૧૭ રાહદારીઓનાં મોત થયાં હતાં.
રોજિંદા જીવનમાં લોકો કામે જવા, શાળાએ પહોંચવા, જાહેર પરિવહનનો ઉપયોગ કરવા, બજારમાં ખરીદી કરવા અને અન્ય આવશ્યક કામો માટે પગપાળા અવરજવર કરે છે. તેમ છતાં, રસ્તાઓની રચના અને વાહનવ્યવસ્થામાં રાહદારીઓની સુરક્ષાને પૂરતું મહ¥વ મળે છે કે નહીં તે અંગે સવાલો ઊભા થયા છે.
નિષ્ણાતોના મતે, સતત અને અવરોધમુક્ત ફૂટપાથ, સુરક્ષિત તથા સુવિધાજનક રસ્તા ઓળંગવાની વ્યવસ્થા, વાહનોની ઝડપ પર અસરકારક નિયંત્રણ, સુરક્ષિત જંક્શન અને રસ્તાઓનું નિયમિત સુરક્ષા આૅડિટ જરૂરી છે. આ ઉપરાંત, રાહદારીઓની સુરક્ષા માટે અલગ બજેટ અને માપી શકાય તેવા લક્ષ્યાંકો પણ નક્કી કરવા જાઈએ.
રાહદારીઓનાં મૃત્યુનું કારણ માત્ર અકસ્માતોની સંખ્યા પરથી નક્કી કરી શકાય નહીં. વધુ ઝડપ, અસુરક્ષિત ક્રોસિંગ, ફૂટપાથમાં ખાલી જગ્યાઓ, જંક્શનની ખામી કે અપૂરતી લાઈટિંગ જેવાં કારણોની તપાસ માટે સ્થળવિશેષ તપાસ અને અકસ્માતના વિશ્વસનીય વિશ્લેષણની જરૂર છે. જોકે, કુલ માર્ગ અકસ્માત મૃત્યુ ઘટતાં હોવા છતાં રાહદારીઓનાં મૃત્યુમાં થયેલો મોટો વધારો સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે કે માર્ગ સુરક્ષાનું મૂલ્યાંકન માત્ર અકસ્માતોની સંખ્યા કે વાહનોની અવરજવરથી નહીં, પરંતુ પગપાળા ચાલતા લોકો કેટલા સુરક્ષિત છે તેના આધારે પણ થવું જોઈએ.
