પશ્ચિમ બંગાળમાં ચાલી રહેલા એસઆઇઆર વચ્ચે, દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે કલકત્તા હાઈકોર્ટને પશ્ચિમ બંગાળ સરકારને એસઆઇઆર અમલમાં મૂકવામાં મદદ કરવા માટે ન્યાયિક અધિકારીઓની નિમણૂક કરવા જણાવ્યું છે. એ નોંધવું જાઈએ કે તાજેતરના દિવસોમાં, પશ્ચિમ બંગાળ સરકાર અને ચૂંટણી પંચ વચ્ચે એસઆઇઆર અંગે ઘણો તણાવ જાવા મળ્યો છે. મમતા બેનર્જીએ ચૂંટણી પંચ સામે અનેક આરોપો લગાવ્યા હતા. સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે ન્યાયિક અધિકારીઓ દાવાઓ અને વાંધાઓ પર વિચાર કરી શકે છે. સુપ્રીમ કોર્ટના આ આદેશને મમતા બેનર્જી માટે મોટો ફટકો માનવામાં આવી રહ્યો છે.
સુનાવણી દરમિયાન, મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાન્તે રાજ્ય સરકાર અને ચૂંટણી પંચ વચ્ચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષ પર નિરાશા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે, “આ એક દુર્ભાગ્યપૂર્ણ દૃશ્ય છે જ્યાં બે બંધારણીય સંસ્થાઓ વચ્ચે વિશ્વાસનો ગંભીર અભાવ છે. આરોપો અને પ્રતિ-આરોપોને કારણે, પ્રક્રિયા એવા તબક્કે અટકી ગઈ છે જ્યાં લોકોના દાવાઓ અને વાંધાઓનો ઉકેલ લાવવાનો છે.” સુપ્રીમ કોર્ટે હાઇકોર્ટને જિલ્લા ન્યાયાધીશ કક્ષાના વર્તમાન અને ભૂતપૂર્વ ન્યાયિક અધિકારીઓને એસઆઇઆરની ફરજા બજાવવા માટે મુક્ત કરવા જણાવ્યું હતું. તેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે “અસાધારણ સંજાગો” ને કારણે તેને “અસાધારણ આદેશ” પસાર કરવો પડ્યો હતો.
ન્યાયિક અધિકારીઓની યોજનાની વિગતોને અંતિમ સ્વરૂપ આપવા માટે, સુપ્રીમ કોર્ટે રાજ્ય ચૂંટણી કમિશનર, મુખ્ય સચિવ, પોલીસ વડા અને અન્ય ઉચ્ચ અધિકારીઓને હાઇકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સાથે મુલાકાત કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો.
સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું, “રાજ્યને ગ્રુપ છ અધિકારીઓને એસડીઓ અને એસડીએમની ફરજા નિભાવવા માટે ફરજ પાડવામાં આવે છે. રાજ્ય સરકાર દ્વારા ઇઆરઓ અને એઇઆરઓની ફરજા નિભાવવા માટે સોંપવામાં આવેલા અધિકારીઓના રેન્ક અંગે પક્ષમાં વિવાદ છે.” આ કોર્ટ માટે એ નક્કી કરવું લગભગ અશક્ય છે કે ચૂંટણી પંચ દ્વારા હવે તૈનાત કરાયેલા અધિકારીઓને રાજ્ય દ્વારા સોંપવામાં આવેલ દરજ્જા અને રેન્ક છે કે નહીં.” સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું, “સબમિટ કરાયેલા દસ્તાવેજાની પ્રામાણિકતા અને મતદાર યાદીમાંથી સમાવેશ કે બાકાત રાખવામાં નિષ્પક્ષતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે… અમારી પાસે કોલકાતા હાઇકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશને કેટલાક સેવારત ન્યાયિક અધિકારીઓ, તેમજ છડ્ઢત્ન અથવા જિલ્લા ન્યાયાધીશના રેન્કના કેટલાક ભૂતપૂર્વ ન્યાયિક અધિકારીઓને નિયુક્ત કરવા વિનંતી કરવા સિવાય કોઈ વિકલ્પ બચ્યો નથી, જે પછી દરેક જિલ્લામાં તાર્કિક વિસંગતતા યાદી હેઠળ દાવાઓનું સમાધાન અથવા સમીક્ષા કરવામાં મદદ કરી શકે છે.”
મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાન્તે કહ્યું, “એવી પરિસ્થિતિ નું નિર્માણ થઈ રહ્યું છે જ્યાં ન્યાયિક અધિકારીઓને હસ્તક્ષેપ કરવાની ફરજ પાડવામાં આવે છે. અમને રાજ્ય તરફથી સહકારની અપેક્ષા હતી. શું રાજ્ય તરફથી વાતચીતનું આ સ્તર છે? ૯ ફેબ્રુઆરીના આદેશનો, તમે ૧૭ ફેબ્રુઆરીએ જવાબ આપ્યો.” તમે કહી રહ્યા છો કે રાજ્ય સરકાર અધિકારીઓની તપાસ કરી રહી છે. તપાસ, કેવી રીતે? તમારે લખવું જાઈતું હતું કે ૮,૫૦૦ અધિકારીઓ મોકલવામાં આવ્યા છે. અમે માઇક્રોઓબ્ઝર્વર નથી. અમે આ જાઈને નિરાશ થયા છીએ. અમને લાગ્યું કે રાજ્યો સહકાર આપશે. અમને ખાનગી ખુલાસો જાઈતો નથી.”
એસઆઇઆર ફરજ માટે અધિકારીઓની નિમણૂક અંગે સુપ્રીમ કોર્ટના અગાઉના નિર્દેશો પર રાજ્ય સરકાર અને ચૂંટણી પંચ વચ્ચે ઉગ્ર બોલાચાલી થઈ. પશ્ચિમ બંગાળ સરકારનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા વરિષ્ઠ વકીલ કપિલ સિબ્બલ અને મેનકા ગુરુસ્વામીએ દલીલ કરી હતી કે પૂરતા ગ્રુપ બી અધિકારીઓને સોંપવામાં આવ્યા છે, જ્યારે ચૂંટણી પંચનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા વરિષ્ઠ વકીલ દામા શેષાદ્રિ નાયડુએ દલીલ કરી હતી કે ચૂંટણી નોંધણી અધિકારીઓ તરીકે અર્ધ-ન્યાયિક ફરજા બજાવવા સક્ષમ અધિકારીઓને સોંપવામાં આવ્યા નથી. પરિસ્થિતિ પર નારાજગી વ્યક્ત કરતા સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું, “તમે સક્ષમ ગ્રુપ છ અધિકારીઓ પ્રદાન કરી રહ્યા નથી. અસમર્થ અધિકારીઓ લોકોનું ભાવિ કેવી રીતે નક્કી કરી શકે છે?” તેમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે “બંને પક્ષે ખચકાટ” હોય તેવું લાગે છે, જેમાં નોંધ્યું છે કે ન્યાયિક અધિકારીઓ પ્રક્રિયાને તેના “તાર્કિક નિષ્કર્ષ” સુધી લઈ જવા માટે મદદ કરી શકે છે. સુપ્રીમ કોર્ટે ભાર મૂક્યો કે બધા હિસ્સેદારોનો સહયોગ જરૂરી છે અને રાજ્ય સરકારને કોલકાતા હાઇકોર્ટ દ્વારા નિયુક્ત ન્યાયિક અધિકારીઓના અસરકારક કાર્ય માટે અનુકૂળ વાતાવરણ બનાવવા માટે ચેતવણી આપી. સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું, “કૃપા કરીને હાઇકોર્ટને સહયોગ કરો. કૃપા કરીને તેમના કાર્ય માટે વાતાવરણ બનાવો. કલ્પના કરો કે જા એસઆઇઆર પ્રક્રિયા પૂર્ણ નહીં થાય તો શું થશે.”
મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જી આ મહિનાની શરૂઆતમાં રાષ્ટ્રીય રાજધાનીમાં એસઆઇઆર લડાઈ લાવ્યા. ચૂંટણી પંચના ટોચના ત્રણ અધિકારીઓ સાથે
મુલાકાત કર્યા પછી, તેમણે ખુલ્લેઆમ ધમકી આપીઃ “હું ચૂંટણી પંચ સમક્ષ પરેડ કરવા માટે લાખો લોકોને દિલ્હી લાવી શકું છું.”
