તાજેતરમાં વિશ્વ રેડિયો દિવસની ઉજવણી થઈ હતી. ચલાલામાં રહેતા ૮૦ વર્ષીય નિવૃત ચિત્રશિક્ષક રેડિયાનો સુવર્ણ યુગના જીવંત સાક્ષી છે. ૮૦ વર્ષીય સુલેમાનભાઈએ તેમના ઘરમાં છ દાયકાનો સંગીતમય ઈતિહાસ સાચવ્યો છે અને તેમના ઘરમાં ૪૦૦થી વધુ રેડિયો છે. લોકો જેમને ભંગાર ગણીને ફેંકી દે છે તેવા રેડિયામાં ચિત્રશિક્ષક પ્રાણ ફૂંકે છે. નિવૃત ચિત્રશિક્ષકના ઘરના દરેક ખૂણેખૂણે સુર અને સંગીત વસે છે.અહીં રેડિયો કાચના શોકેસમાં કેદ નથી, પરંતુ રોજિંદા જીવનનો હિસ્સો છે રસોડાના અભેરાઈ પર, હોલના ખૂણામાં, ગેલેરીની દિવાલો પર અને બેડની બાજુમાં પણ. જો તમે તેને ગણવા બેસો, તો તેની સંખ્યા ૪૦૦ થી પણ વધુ છે. ૮૦ વર્ષીય નિવૃત્ત ચિત્રશિક્ષક સુલેમાન દલનું ઘર એક રહેઠાણ ઓછું અને વિભિન્ન યુગમાં લઈ જતું ‘ટાઈમ કેપ્સ્યુલ’ વધુ લાગે છે.આ સંગ્રહમાં સાઉન્ડ ટેક્નોલોજીની અનેક પેઢીઓ જોવા મળે છે. જેમાં ત્રણથી ચાર ફૂટ લાંબા જૂના ‘વાલ્વ રેડિયો’થી લઈને મોડી રાત્રે આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રસારણ પકડી શકતા મલ્ટી-બેન્ડ રિસીવર સુધીના રેડિયો સામેલ છે. કેટલાક સેટમાં ૧૫ થી ૨૬ બેન્ડ છે, જે એ સમયની યાદ અપાવે છે જ્યારે રેડિયોનું ટ્યુનિંગ ફેરવવું એટલે સરહદો ઓળંગવા જેવું લાગતું હતું.સુલેમાનભાઈને ઈલેક્ટ્રોનિક્સ પ્રત્યેનો આકર્ષણ બાળપણથી જ હતું, જે પાછળથી અભ્યાસ દ્વારા વધુ ગાઢ બન્યું. જેને લોકો ભંગાર કે જૂની પુરાણી વસ્તુ સમજીને ફેંકી દે છે, તેમાં સુલેમાનભાઈ ફરી જીવ ફૂંકવાની ક્ષમતા જુએ છે. તેઓ દરેક રેડિયો જાતે રિપેર કરે છે. વર્ષો જતાં આ શોખ વધતો ગયો અને આજે લોકો તેમના ઘરને રેડિયો મ્યુઝિયમ તરીકે ઓળખે છે.આ સંગ્રહની સૌથી અમૂલ્ય વસ્તુ એક રેડિયો લાયસન્સ બુક છે. જ્યારે રેડિયો રાખવા માટે સરકારની મંજૂરી લેવી પડતી હતી તેની યાદગીરી પણ તેમની પાસે છે. જે રેડિયો ક્યારેક કેટલો દુર્લભ અને શક્તિશાળી હતો તેમજ ગામડાઓને દેશ સાથે અને પરિવારોને ઈતિહાસ સાથે જોડતો હતો તેની સાક્ષી પુરે છે.
મુંબઈથી પણ લોકો આવે છે મુલાકાતે
આ અનોખા સંગ્રહની ચર્ચા હવે ચલાલાની બહાર પણ થઈ રહી છે. મુંબઈ, અમદાવાદ અને રાજકોટ જેવા શહેરોમાંથી લોકો આ મ્યુઝિયમ જોવા આવે છે. મુલાકાતીઓ માત્ર મશીનો જ નહીં, પણ ૮૦ વર્ષની ઉંમરે પણ સુલેમાનભાઈની શિસ્ત, ધીરજ અને ઉત્સાહ જોઈને દંગ રહી જાય છે.
પુત્રો પણ કરે છે આ કામમાં મદદ
આ મ્યુઝિયમ પાછળ તેમના પરિવારનો પણ મોટો સહયોગ છે. સુલેમાનભાઈના ચારેય પુત્રો આ પ્રયાસમાં મદદ કરે છે, જેમાં તેમનો સૌથી નાનો પુત્ર મુનવ્વર દલ આ સંગ્રહની જાળવણી અને વ્યવસ્થાપનમાં જોડાયેલો છે. આ પરિવાર સાથે મળીને ભૂતકાળનો અવાજ ભવિષ્યમાં પણ ગુંજતો રહે તેવો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.
