પંજાબમાં ‘ડ્રગ્સ સામે યુદ્ધ’ ઝુંબેશ માત્ર ધરપકડ માટે જ નહીં પરંતુ ડ્રગ નેટવર્ક ચલાવનારાઓ પર કાનૂની કાર્યવાહી કડક કરવા માટે પણ માન્યતા મેળવી રહી છે. મુખ્યમંત્રી ભગવંત માનના નેતૃત્વ હેઠળ, એજન્સીઓ હવે કડક કાયદાઓ બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે દાણચોરો માત્ર પકડાય જ નહીં પરંતુ તેમને કડક સજા પણ મળે.
પંજાબમાં પોલીસ અધિકારીઓએ નાર્કોટિક ડ્રગ્સ એન્ડ સાયકોટ્રોપિક સબસ્ટન્સ એક્ટ હેઠળના કેસોમાં ૮૮% સજા દર હાંસલ કર્યો છે. આ દેશમાં સૌથી વધુ છે. સત્તાવાર માહિતી અનુસાર, ૨૦૨૨ માં અદાલતો દ્વારા નિકાલ કરાયેલા ૪,૮૧૨ એનડીપીએસ કેસમાંથી, કુલ ૩,૮૭૦ કેસોમાં સજા ફટકારવામાં આવી હતી.
૨૦૨૩ માં, આ દર વધીને ૮૧% થયો, જેમાં ૬,૯૭૬ કેસમાંથી ૫,૬૩૫ કેસોમાં સજા ફટકારવામાં આવી; અને ૨૦૨૪ માં, તે વધુ વધીને ૮૫% થયો, જેમાં ૭,૨૮૧ કેસમાંથી ૬,૨૧૯ કેસોમાં સજા ફટકારવામાં આવી. ૨૦૨૫ માં,દોષિત થવાનો દર ૮૮% સુધી પહોંચ્યો, જેમાં ૭૩૭૩ કેસમાંથી ૬૪૮૮ કેસોમાં સજા ફટકારવામાં આવી. ૨૦૨૬ માં, અત્યાર સુધીમાં ઉકેલાયેલા ૧૮૩૧ એનડીપીએસ કેસમાંથી ૧૬૩૪ કેસોમાં સજા થઈ છે, જેના કારણે સજાનો દર ૮૯% સુધી વધી ગયો છે – જે દેશમાં સૌથી વધુ છે.
અધિકારીઓએ સમજાવ્યું કે ઉચ્ચ સજાનો દર અનેક પ્રણાલીગત સુધારાઓનું પરિણામ છે. આમાં એક વ્યવÂસ્થત અને વ્યવÂસ્થત તાલીમ કાર્યક્રમ, હિમાચલ પ્રદેશ જેવા રાજ્યોમાં અપનાવવામાં આવતી શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓથી તપાસ અધિકારીઓને પરિચિત કરાવવા, ૬૦-પોઇન્ટ તપાસ ચેકલિસ્ટ સાથે વિગતવાર સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર લાગુ કરવા અને કોર્ટમાં કેસોને અસરકારક રીતે હેન્ડલ કરવા માટે ટ્રાયલ સ્પેશિયલ અધિકારીઓની નિમણૂક કરવાનો સમાવેશ થાય છે.
પટિયાલામાં રાજીવ ગાંધી નેશનલ યુનિવર્સિટી ઓફ લો સાથે એક મુખ્ય સંસ્થાકીય સહયોગ પણ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યો છે. અહીંના તમામ તપાસ અધિકારીઓએ છ દિવસની પ્રમાણપત્ર તાલીમ લેવી જરૂરી છે. યુનિવર્સિટીમાં અત્યાર સુધીમાં ૪૦૦ થી વધુ આઇઓ (તપાસ અધિકારીઓ) ને તાલીમ આપવામાં આવી છે, જે તપાસની ગુણવત્તામાં સુધારો કરે છે.
એનડીપીએસ કાયદો ભારતના સૌથી કડક ફોજદારી કાયદાઓમાંનો એક છે, જેમાં શોધ, જપ્તી અને પુરાવા સંભાળવા માટે કડક પ્રક્રિયાગત સુરક્ષા છે, અધિકારીઓએ ભાર મૂક્્યો કે સહેજ પણ ભૂલ પણ કેસને નબળી બનાવી શકે છે. તેથી, પંજાબ પોલીસે તપાસકર્તાઓને વૈજ્ઞાનિક તપાસ પદ્ધતિઓ અને કડક સાંકળ-ઓફ-કસ્ટડી પ્રોટોકોલમાં તાલીમ આપવામાં નોંધપાત્ર રોકાણ કર્યું છે જેથી ખાતરી કરી શકાય કે પુરાવા કાયદેસર રીતે અકબંધ રહે.
અધિકારીઓએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે એક વ્યાપક ઇકોસિસ્ટમ અભિગમ – જે અમલીકરણ, નાણાકીય તપાસ, સમુદાય જાડાણ અને પુનર્વસનને એકીકૃત કરે છે – ડ્રગ સમસ્યાના પુરવઠા અને માંગ બંને પાસાઓને સંબોધવામાં મદદ કરી રહ્યો છે. તપાસકર્તાઓ, ફરિયાદીઓ અને ફોરેÂન્સક સિસ્ટમોને એક સંકલિત માળખામાં લાવીને, કોર્ટમાં રજૂ કરાયેલા કેસોની ગુણવત્તામાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો છે.
પોલીસ અધિકારીએ ઉમેર્યું, “અમારો અભિગમ સરળ છેઃ દરેક કેસ કાયદેસર રીતે મજબૂત, પુરાવા પર આધારિત અને ટ્રાયલની કસોટી પર ખરો ઉતરવા સક્ષમ હોવો જાઈએ. દોષિત ઠેરવવાનો દર ડ્રગ્સ સામેની આ લડાઈમાં તપાસકર્તાઓ અને ફરિયાદીઓની સખત મહેનત અને નાગરિકોના સહયોગને પ્રતિબિંબિત કરે છે.”