વેનેઝુએલામાં માત્ર ક્રૂડ તેલનો ભંડાર જ નથી પણ સોનાનો વિશાળ ખજાનો પણ છે. વેનેઝુએલાના રાષ્ટ્રપતિને પકડ્યા પછી, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ખરાબ નજર માત્ર વેનેઝુએલાના ક્રૂડ તેલ ભંડાર પર જ નહીં, પરંતુ સોના અને અન્ય દુર્લભ પૃથ્વી ધાતુઓ પર પણ છે. એ નોંધવું જાઈએ કે વેનેઝુએલાની માટી અને પર્વતો ક્રૂડ ઓઇલ, સોનું અને અસંખ્ય કિંમતી અને દુર્લભ ખનિજા અને દુર્લભ પૃથ્વી ધાતુઓથી સમૃદ્ધ છે. વેનેઝુએલા સામેના મોટા લશ્કરી ઓપરેશન બાદ, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે વિશ્વ સમક્ષ જાહેરાત કરી હતી કે તેઓ હવે વેનેઝુએલાના તેલ પર નિયંત્રણ રાખશે. જાકે, તેમણે સોના, અન્ય ખનિજા અને દુર્લભ પૃથ્વી ધાતુઓ અંગે કોઈ સ્પષ્ટ નિવેદન આપ્યું ન હતું. જાકે, એવું માનવામાં આવે છે કે તેમની નજર વેનેઝુએલાના સમગ્ર ખજાના પર છે.
નોંધવું જાઈએ કે રવિવાર, ૪ જાન્યુઆરીના રોજ, યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના નિર્દેશ પર વેનેઝુએલામાં એક વિશાળ લશ્કરી કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવી હતી. આ ઓપરેશનમાં, યુએસ સૈનિકોએ વેનેઝુએલાના રાષ્ટ્રપતિ નિકોલસ માદુરો અને તેમની પત્ની, સિલિયા ફ્લોરેસની ધરપકડ કરી અને તેમને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ લાવ્યા. વેનેઝુએલા સામેના આ મોટા ઓપરેશન બાદ, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે વેનેઝુએલાના તેલ ક્ષેત્ર પર નિયંત્રણ મેળવવા અંગે એક બોલ્ડ નિવેદન આપ્યું હતું.
વેનેઝુએલામાં વિશ્વનો સૌથી મોટો તેલ ભંડાર છે, જે સાઉદી અરેબિયા કરતા પણ વધુ છે. જાકે, વર્ષોના નબળા સંચાલન, ઓછા રોકાણ અને પ્રતિબંધોને કારણે વેનેઝુએલાના તેલ ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ હવે વેનેઝુએલાના તેલ ભંડાર પર નિયંત્રણ મેળવવા અને મોટા પાયે તેલ ઉત્પાદન ફરી શરૂ કરવાની યોજના ઝડપથી અમલમાં મૂકી રહ્યા છે. આ કરવા માટે, ટ્રમ્પ અમેરિકન તેલ કંપનીઓને વેનેઝુએલા મોકલશે અને અટકેલા મોટા પાયે તેલ ઉત્પાદન ફરી શરૂ કરશે. ટ્રમ્પ વેનેઝુએલામાં રોકાણ કરવા અને નોંધપાત્ર નફો મેળવવા માટે પોતાના પ્રભાવનો ઉપયોગ કરવા માંગે છે.
આ ઉપરાંત, દક્ષિણ વેનેઝુએલાના પર્વતીય પ્રદેશો સોનાના ખાણકામ માટે પ્રખ્યાત છે. ગયાના નજીકના વિસ્તારોમાં ઓછા સલ્ફાઇડવાળા સોનાના ક્વાર્ટઝ નસો જાવા મળે છે. સોનાના ક્વાર્ટઝ નસો એ ખડકો છે જેમાં સોનું અને અન્ય ઘણા દુર્લભ ખનિજા હોય છે. તેમાં મળતું સોનું ૭૦ થી ૯૫ ટકા શુદ્ધ છે. વધુમાં, આ પ્રદેશમાં સેંકડો સોનાની ખાણો પણ છે, જેમાં હજારો ટન સોનું છે. સોનાના વર્તમાન ભાવને આધારે, વેનેઝુએલામાં ટ્રિલિયન ડોલરનું સોનું છે.
યુએસએ લશ્કરી કાર્યવાહી શરૂ કરી અને વેનેઝુએલાના રાષ્ટ્રપતિ નિકોલસ માદુરો અને તેમની પત્નીની ધરપકડ કરી, સમગ્ર વિશ્વમાં તેના વર્ચસ્વનો સંકેત આપ્યો. માદુરોની ધરપકડ પછીના સંબોધનમાં, અમેરિકાએ સ્પષ્ટપણે કહ્યું કે અમેરિકા હવે વેનેઝુએલા પર નિયંત્રણ રાખશે. આનો અર્થ એ થયો કે વેનેઝુએલાના વિપુલ તેલ સંસાધનો પર અમેરિકાનો અંકુશ રહેશે. ટ્રમ્પે જણાવ્યું હતું કે અમેરિકન કંપનીઓ વેનેઝુએલાના જર્જરિત તેલ માળખાને અપગ્રેડ કરવા માટે અબજા ડોલરનું રોકાણ કરવા તૈયાર છે, જેનાથી દેશ માટે આવક ઊભી થશે. આ લેખમાં, આપણે વેનેઝુએલાના તેલ સંસાધનો પર દાયકાઓ જૂના સંઘર્ષનું અન્વેષણ કરીશું.
વેનેઝુએલા પાસે વિશ્વનો સૌથી મોટો તેલ ભંડાર છે. આ રકમ આશરે ૩૦૩ અબજ બેરલ છે, જે વિશ્વના તેલ ભંડારના લગભગ ૨૦ ટકાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને સાઉદી અરેબિયા કરતા વધારે છે. જા અમેરિકા વેનેઝુએલાના તેલ સંસાધનો પર કબજા કરે છે, તો તે વૈશ્વિંક રાજકારણમાં એક વળાંક આવશે. ફક્ત પોતાના સ્વાર્થી હિતો માટે સાર્વભૌમ દેશ પર આ પ્રકારનું નિયંત્રણ વિશ્વના શ્રેષ્ઠ હિતમાં નહીં હોય. અમેરિકાએ લાંબા ગાળે પ્રતિકૂળ પરિણામો માટે પણ તૈયાર રહેવું પડશે. જાકે, વેનેઝુએલાની વિશાળ તેલ સંપત્તિ અને ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિઓ હ્યુગો ચાવેઝ અને માદુરોના શાસનકાળ દરમિયાન યુએસ-વેનેઝુએલા સંબંધોના ઇતિહાસને ધ્યાનમાં રાખીને, યુએસ દ્વારા આ પગલું અણધાર્યું ન હતું.
ખરેખર, ૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં વેનેઝુએલા તેના તેલ ભંડારને કારણે દક્ષિણ અમેરિકાનો સૌથી ધનિક દેશ માનવામાં આવતો હતો. દક્ષિણ અમેરિકાના ઉત્તરી કિનારે સ્થિત, આ દેશની વસ્તી આશરે ૩૦ મિલિયન છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સહિત વિદેશી કંપનીઓએ વેનેઝુએલાના તેલ ઉદ્યોગમાં ભારે રોકાણ કર્યું અને તેના રાજકારણમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી. યુએસના વિરોધ છતાં, વેનેઝુએલાના નેતાઓએ તેમના મુખ્ય નિકાસ સંસાધન પર નિયંત્રણ વધારવાનું શરૂ કર્યું.
તેલ ઉદ્યોગના ગેરવહીવટને કારણે વેનેઝુએલાને દેવાની કટોકટીનો સામનો કરવો પડ્યો અને ૧૯૮૮માં આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડોળએ હસ્તક્ષેપ કર્યો. ફેબ્રુઆરી ૧૯૮૯માં, કારાકાસમાં મોટા પાયે પ્રદર્શનો ફાટી નીકળ્યા, જેના કારણે સરકારે તેમને ડામવા માટે લશ્કર તૈનાત કરવું પડ્યું. સત્તાવાર આંકડાઓ અનુસાર, વિરોધ પ્રદર્શનો દરમિયાન આશરે ૩૦૦ લોકો માર્યા ગયા હતા. જાકે, વાસ્તવિક મૃત્યુઆંક અનેક ગણો વધારે હોઈ શકે છે. ત્યારબાદ વેનેઝુએલાના સમાજમાં અમેરિકા સાથે સહયોગ ઇચ્છતા શ્રીમંતો અને અમેરિકાથી સ્વતંત્રતા ઇચ્છતા કામદાર વર્ગ વચ્ચે વધુ વિભાજન થયું. ત્યારથી આ વિભાજન વેનેઝુએલાના રાજકારણને વ્યાખ્યાયિત કરે છે.
આ પછી વેનેઝુએલાના રાજકારણમાં હ્યુગો ચાવેઝનો ઉદય થયો. ચાવેઝે લશ્કરી અધિકારી તરીકે પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ૧૯૮૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં, તેમણે લશ્કરમાં સમાજવાદી ક્રાંતિકારી બોલિવેરિયન ચળવળ-૨૦૦ ની સ્થાપના કરી અને સરકાર સામે બળવો કર્યો. ૧૯૮૯ના રમખાણો પછી, ચાવેઝે સરકાર ઉથલાવી પાડવાની યોજના બનાવવાનું શરૂ કર્યું. ફેબ્રુઆરી ૧૯૯૨માં, તેમણે રાષ્ટ્રપતિ કાર્લોસ એન્ડ્રેસ પેરેઝ, જેમને અમેરિકા તરફી રાષ્ટ્રપતિ માનવામાં આવતા હતા, વિરુદ્ધ નિષ્ફળ બળવો કર્યો. ચાવેઝે પાછળથી બીજા પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ તે નિષ્ફળ ગયો. ત્યારબાદ ચાવેઝે બે વર્ષ જેલમાં વિતાવ્યા, પરંતુ ૧૯૯૮માં તેઓ સમાજવાદી ક્રાંતિકારી એજન્ડા સાથે પ્રમુખપદના અગ્રણી દાવેદાર તરીકે ઉભરી આવ્યા.
