સંસદના નીચલા ગૃહ, લોકસભાની કાર્યવાહી ગુરુવારે અનિશ્ચિત સમય માટે સ્થગિત કરવામાં આવી હતી. આ સત્રમાં, ચર્ચા વિના અથવા ટૂંકી ચર્ચા સાથે ૧૨ બિલો પસાર કરવામાં આવ્યા હતા. તે જ સમયે, ત્રણ બિલો ચર્ચા માટે સંયુક્ત સંસદીય સમિતિને મોકલવામાં આવ્યા છે. ચોમાસુ સત્ર ૨૧ જુલાઈથી શરૂ થયું હતું. આ સત્ર ખૂબ જ હોબાળો મચી ગયો હતો. બિહારમાં ચાલી રહેલા મતદાર યાદીના સઘન સુધારણા અભિયાન પર ચર્ચાની માંગને લઈને સંસદના બંને ગૃહોમાં આ સત્ર ઉગ્ર રહ્યું હતું.
અઢારમી લોકસભાનું પાંચમું સત્ર ૨૧ જુલાઈના રોજ શરૂ થયું. આમાં ૧૪ સરકારી બિલ રજૂ કરવામાં આવ્યા અને ૧૨ બિલ પસાર કરવામાં આવ્યા. આ બિલોમાં અનુસૂચિત જનજાતિના વિધાનસભા મતવિસ્તારોના પુનર્ગઠન સંબંધિત ગોવા બિલ ૨૦૨૫, વેપારી શિપિંગ બિલ ૨૦૨૫, મણિપુર ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસીસ ટેક્સ (સુધારા) બિલ, ૨૦૨૫, મણિપુર એપ્રોપ્રિએશન (નંબર ૨) બિલ ૨૦૨૫, રાષ્ટ્રીય રમતગમત વહીવટ બિલ ૨૦૨૫ અને રાષ્ટ્રીય ડોપિંગ વિરોધી (સુધારા) બિલ ૨૦૨૫નો સમાવેશ થાય છે.
આ ઉપરાંત, આવકવેરા બિલ ૨૦૨૫, કરવેરા કાયદા (સુધારા) બિલ ૨૦૨૫, ભારતીય બંદરો બિલ ૨૦૨૫, ખનિજા અને ખનિજ વિકાસ (નિયમન અને સુધારા) બિલ ૨૦૨૫, ભારતીય વ્યવસ્થાપન સંસ્થા (સુધારા) બિલ ૨૦૨૫ અને ઓનલાઇન રમતગમત પ્રમોશન અને નિયમન બિલ, ૨૦૨૫ પણ હોબાળા વચ્ચે લોકસભામાં પસાર કરવામાં આવ્યા હતા.
લોકસભાએ બંધારણ (૧૩૦મો સુધારો) બિલ, ૨૦૨૫’, ‘કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોનું શાસન (સુધારો) બિલ, ૨૦૨૫’ અને ‘જમ્મુ કાશ્મીર પુનર્ગઠન (સુધારો) બિલ, ૨૦૨૫’, જે વડા પ્રધાન, મુખ્યમંત્રીઓ અને મંત્રીઓની ગંભીર ગુનાહિત આરોપોમાં ધરપકડ કરવાની અને જા તેઓ સતત ૩૦ દિવસ સુધી કસ્ટડીમાં રહે તો તેમને પદ પરથી દૂર કરવાની જાગવાઈ કરે છે, તેને સંસદની સંયુક્ત સમિતિને મોકલવાનો નિર્ણય લીધો.
સત્રની શરૂઆતથી જ, બિહારમાં મતદાર યાદીના વિશેષ સઘન સુધારણાના મુદ્દા પર વિપક્ષી પક્ષોએ ગૃહમાં સતત સૂત્રોચ્ચાર કર્યા, જેના કારણે કામકાજ પર અસર પડી. વિપક્ષના ઘોંઘાટને કારણે, કેટલાક બિલ ટૂંકી ચર્ચા સાથે અને કેટલાક ચર્ચા વિના પસાર કરવામાં આવ્યા. ૨૮ અને ૨૯ જુલાઈના રોજ ગૃહમાં ઓપરેશન સિંદૂર પર ખાસ ચર્ચા કોઈપણ વિક્ષેપ વિના પૂર્ણ થઈ. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ તેનો જવાબ આપ્યો. આ ઉપરાંત, ૧૮ ઓગસ્ટના રોજ લોકસભામાં ભારતના અવકાશ કાર્યક્રમની સિદ્ધિઓ પર એક ખાસ ચર્ચા પણ શરૂ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ ફક્ત વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી રાજ્યમંત્રી જિતેન્દ્ર સિંહ અને ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ) સાંસદ નિશિકાંત દુબે જ તેના પર પોતાના મંતવ્યો રજૂ કરી શક્યા હતા અને હોબાળાને કારણે તે આગળ વધી શકયું ન હતું.
લોકસભાના અધ્યક્ષ ઓમ બિરલાએ કહ્યું કે આ સત્ર માટે ૪૧૯ તારાંકિત પ્રશ્નોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ સતત આયોજિત વિક્ષેપને કારણે, ફક્ત ૫૫ પ્રશ્નોના મૌખિક જવાબ આપવામાં આવ્યા હતા. તેમણે કહ્યું, “આપણે બધાએ શરૂઆતમાં નક્કી કર્યું હતું કે આપણે ૧૨૦ કલાક ચર્ચા કરીશું. બિઝનેસ એડવાઇઝરી કમિટી (મ્છઝ્ર) માં પણ આ અંગે સંમતિ થઈ હતી, પરંતુ સતત ગતિરોધ અને (વિપક્ષ દ્વારા) આયોજિત વિક્ષેપને કારણે, અમે ફક્ત ૩૭ કલાક જ ચર્ચા કરી શક્યા.” વિપક્ષના પ્રદર્શન પર નિરાશા વ્યક્ત કરતા બિરલાએ કહ્યું, “આખો દેશ આપણા આચરણ અને જનપ્રતિનિધિ તરીકે આપણી કાર્યશૈલી પર નજર રાખે છે. જનતા આપણને ખૂબ અપેક્ષાઓ સાથે ચૂંટે છે અને આપણને અહીં મોકલે છે જેથી આપણે તેમની સમસ્યાઓ અને વ્યાપક જાહેર હિતના મુદ્દાઓ, બિલો પર વ્યાપક ચર્ચા કરી શકીએ.” તેમણે કહ્યું, “પરંતુ છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી, હું જાઈ રહ્યો છું કે ચર્ચા અર્થપૂર્ણ પરંપરા અનુસાર થઈ રહી નથી. ગૃહની અંદર અને સંસદ પરિસરમાં જે રીતે સૂત્રોચ્ચાર કરવામાં આવી રહ્યા છે, જે રીતે સભ્યો પ્લેકાર્ડ સાથે આવે છે. તે પરંપરા નથી. ગૃહમાં જે પ્રકારની ભાષાનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે તે ગૃહની ગરિમાને અનુરૂપ નથી.” લોકસભામાં રાષ્ટ્રગીત વંદે માતરમ વગાડવામાં આવ્યું ત્યારે પ્રધાનમંત્રી ગૃહમાં હાજર હતા.
લોકસભાના અધ્યક્ષ ઓમ બિરલાએ ચોમાસુ સત્રમાં કાર્યવાહીમાં ગતિરોધ જાળવવા બદલ વિપક્ષી પક્ષો પ્રત્યે નિરાશા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે ગૃહના કામકાજમાં આયોજનબદ્ધ રીતે વિક્ષેપ સર્જવામાં આવ્યો હતો, જે લોકશાહી અને ગૃહની ગરિમાને અનુરૂપ નથી. લોકસભા અધ્યક્ષે કહ્યું, “આપણે એક સ્વસ્થ પરંપરાનું પાલન કરવું જાઈએ, ગૌરવપૂર્ણ ચર્ચા કરવી જાઈએ. સંમતિ અને અસંમતિ એક કુદરતી પ્રક્રિયા છે પરંતુ ગૃહની ગરિમા, શિષ્ટાચાર અને શિષ્ટાચાર જાળવવા માટે સામૂહિક પ્રયાસ થવો જાઈએ.”આ સત્રમાં, કાર્યસૂચિમાં ૪૧૯ તારાંકિત પ્રશ્નોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ સતત આયોજિત વિક્ષેપોને કારણે, ફક્ત ૫૫ પ્રશ્નો મૌખિક જવાબ માટે લઈ શકાયા. અમે બધાએ સત્રની શરૂઆતમાં જ નક્કી કર્યું હતું કે અમે આ સત્રમાં ૧૨૦ કલાક ચર્ચા અને વાતચીત કરીશું. વ્યાપાર સલાહકાર સમિતિ પણ આ માટે સંમત થઈ હતી. પરંતુ સતત ગતિરોધ અને આયોજિત વિક્ષેપોને કારણે, અમે આ સત્રમાં ભાગ્યે જ ૩૭ કલાક કામ કરી શક્યા.
લોકસભા અથવા સંસદ પરિસરમાં સૂત્રોચ્ચાર, પ્લેકાર્ડ પ્રદર્શિત અને આયોજિત ગતિરોધ સંસદીય શિષ્ટાચારને નુકસાન પહોંચાડે છે. આ સત્રમાં જે પ્રકારની ભાષા અને વર્તન જાવા મળે છે તે સંસદની ગરિમાને અનુરૂપ નથી. ગૃહમાં સ્વસ્થ પરંપરાઓના નિર્માણમાં સહયોગ કરવાની જવાબદારી આપણા બધાની છે. આ ગૌરવશાળી ગૃહમાં, આપણે સૂત્રોચ્ચાર અને વિક્ષેપો ટાળવા જાઈએ અને ગંભીર અને અર્થપૂર્ણ ચર્ચાઓ આગળ વધારવી જાઈએ. સંસદ સભ્ય તરીકે, આપણે આપણા કાર્ય અને વર્તન દ્વારા દેશ અને વિશ્વ સમક્ષ એક ઉદાહરણ રજૂ કરવું જાઈએ. ગૃહ અને સંસદ પરિસરમાં આપણી ભાષા હંમેશા સંયમિત અને શિષ્ટ હોવી જાઈએ.
