ભાખરા બિયાસ મેનેજમેન્ટ બોર્ડ સંબંધિત પંજાબ અને હરિયાણા વચ્ચેના પાણી વિવાદમાં પંજાબ સરકારને મોટો ફટકો પડ્યો છે. પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટે પંજાબ સરકારની અરજી ફગાવી દીધી છે જેમાં હરિયાણાને પાણી છોડવાના નિર્દેશ આપતા તેના ૬ મેના આદેશને પાછો ખેંચવા અથવા તેમાં સુધારો કરવાની વિનંતી કરવામાં આવી હતી. હાઈકોર્ટે ૨૬ મેના રોજ પંજાબ સરકારની અરજી પર પોતાનો આદેશ અનામત રાખ્યો હતો. પંજાબે ૬ મેના રોજ હાઈકોર્ટને પોતાનો આદેશ પાછો ખેંચવા અથવા તેમાં સુધારો કરવાની વિનંતી કરી હતી.
હાઈકોર્ટે ૨ મેના રોજ કેન્દ્રીય ગૃહ સચિવ ગોવિંદ મોહનના નિર્ણય મુજબ હરિયાણાને ૪,૫૦૦ ક્યુસેક વધારાનું પાણી છોડવાનો નિર્દેશ પંજાબને આપ્યો હતો. ૬ મેના રોજ, હાઈકોર્ટે પંજાબને કેન્દ્રીય ગૃહ સચિવની અધ્યક્ષતામાં ૨ મેના રોજ યોજાયેલી બેઠકના નિર્ણયનું પાલન કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. પંજાબે કેન્દ્ર, હરિયાણા અને ભાખરા બિયાસ મેનેજમેન્ટ બોર્ડ પર ‘મહત્વપૂર્ણ તથ્યો’ છુપાવવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો, જેના કારણે હાઈકોર્ટે ૬ મેના રોજ આ આદેશ આપ્યો હતો.મુખ્ય ન્યાયાધીશ શીલ નાગુ અને ન્યાયાધીશ સુમિત ગોયલની ડિવિઝન બેન્ચે પંજાબ સરકારની અરજી ફગાવી દીધી હતી. પંજાબ રાજ્યના દાવાને ટાંકીને કે બે કે તેથી વધુ રાજ્યો વચ્ચે પાણી સંબંધિત વિવાદો બંધારણની કલમ ૨૬૨ માંથી ઉદ્ભવે છે, જે મુજબ આંતર-રાજ્ય નદી જળ વિવાદ અધિનિયમ, ૧૯૫૬ લાગુ પડે છે, કોર્ટે કહ્યું, “ફક્ત એટલા માટે કે આ કોર્ટે એવું ઠરાવ્યું છે કે પંજાબ પુનર્ગઠન અધિનિયમ, ૧૯૬૬ બંધારણની કલમ ૨૬૨(૧) નું ઉદાહરણ છે, જ્યાં સુધી પંજાબ રાજ્ય સાબિત ન કરે કે ભૂલને કારણે તેને પૂર્વગ્રહ સહન કરવો પડ્યો છે, ત્યાં સુધી આદેશ પાછો ખેંચવા/સુધારવા માટે પંજાબ રાજ્યના પ્રયાસમાં કોઈપણ રીતે મદદ કરતું નથી. આ કિસ્સામાં એવું નથી.”
પંજાબની દલીલનો મુખ્ય સૂત્ર બીબીએમબી અને હરિયાણા તરફથી તથ્યો છુપાવવા અંગે છે. તેમાં જણાવાયું છે કે ૨૯ એપ્રિલના રોજ હરિયાણાનો પત્ર કોર્ટના ધ્યાન પર લાવવામાં આવ્યો ન હતો. આ કિસ્સામાં,બીબીએમબીના અધ્યક્ષને આ મામલો કેન્દ્રને મોકલવા વિનંતી કરવામાં આવી હતી. જાકે, કોર્ટે પંજાબની બધી દલીલોને સ્પષ્ટપણે નકારી કાઢી હતી, અને કહ્યું હતું કે જે પત્ર ટાંકવામાં આવ્યો છે તે ફક્ત ટેકનિકલ સમિતિની બેઠકના ઠરાવના અમલીકરણ માટે હતો અને કોઈ વિવાદનો ઔપચારિક સંદર્ભ નહોતો.
મુખ્ય ન્યાયાધીશ શીલ નાગુ અને ન્યાયાધીશ સુમિત ગોયલની ડિવિઝન બેન્ચે કહ્યું હતું કે પાણી છોડવાનો આદેશ કટોકટીની પરિસ્થિતિમાં લેવામાં આવેલી કાર્યવાહી હતી જેથી લાખો લોકોને પાણી મળી શકે. કોર્ટે એમ પણ કહ્યું હતું કે જા પંજાબને કોઈ વાંધો હોય, તો તે નિયમ ૭ હેઠળ કેન્દ્ર સરકારને ઔપચારિક સંદર્ભ આપી શકે છે, જેના માટે તેને આદેશમાં પહેલાથી જ સ્વતંત્રતા આપવામાં આવી છે. પંજાબે એવી પણ દલીલ કરી હતી કે પશ્ચિમ યમુના નહેરના સમારકામને કારણે હરિયાણાની વધારાના પાણીની માંગ હવે સમાપ્ત થઈ ગઈ છે. પરંતુ કોર્ટે આને પણ નજીવી ગણાવી કારણ કે આ મામલો તાત્કાલિક કટોકટીમાં ઉકેલાઈ ગયો હતો અને તમામ પક્ષકારોની વ્યાપક દલીલો સાંભળવાની કોઈ તક નહોતી. પંજાબ-હરિયાણા હાઈકોર્ટના આ આદેશ પછી, પંજાબના મુખ્ય સચિવ અને ડીજીપી હાઈકોર્ટના તિરસ્કારનો સામનો કરી રહ્યા છે કારણ કે હાઈકોર્ટે હરિયાણાને પાણી છોડવાનો આદેશ આપ્યો હતો, આ આદેશનું પાલન કરવામાં આવ્યું ન હતું.
પંજાબ અને હરિયાણા વચ્ચે પાણીનો વિવાદ ઘણો જૂનો છે. આ વર્ષે આ વિવાદ ફરી ઉગ્ર બન્યો. પંજાબે ભાખરા-નાંગલ ડેમમાંથી હરિયાણાને ૮,૫૦૦ ક્યુસેક પાણી આપવાની માંગનો વિરોધ કર્યો. પંજાબે કહ્યું કે હરિયાણા પહેલાથી જ તેના હિસ્સાના પાણીનો ઉપયોગ કરી ચૂકયું છે.
પંજાબના મુખ્યમંત્રી ભગવંત માનએ કહ્યું કે પંજાબ પાસે વધારાનું પાણી નથી અને હરિયાણાને એક ટીપું પણ આપવામાં આવશે નહીં. હરિયાણાના મુખ્યમંત્રી નાયબ સિંહ સૈનીએ પંજાબ પર કરારોનું ઉલ્લંઘન કરવાનો આરોપ લગાવ્યો અને કહ્યું કે આનાથી હરિયાણામાં પાણીનું સંકટ વધુ ઘેરું બની શકે છે.
