સુપ્રીમ કોર્ટે પોસ્ટ-ફેક્ટો પર્યાવરણીય મંજૂરીઓ પર એક મોટો ચુકાદો આપ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે ૨ઃ૧ બહુમતીથી વનશક્તિના નિર્ણયને ઉલટાવી દીધો છે. વનશક્તિના નિર્ણયમાં, કોર્ટે કેન્દ્રને ભવિષ્યમાં પોસ્ટ-ફેક્ટો (પછીથી આપવામાં આવેલી) પર્યાવરણીય મંજૂરીઓ આપવાથી રોકી દીધી હતી. જા કે, ત્રણ ન્યાયાધીશોની બેન્ચે હવે આ નિર્ણયને ઉલટાવી દીધો છે.મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બી.આર. ગવઈ અને ન્યાયાધીશ વિનોદ ચંદ્રને બહુમતી આપી હતી, જ્યારે ન્યાયાધીશ ઉજ્જલ ભૂયાને અસંમતિ વ્યક્ત કરી હતી. ન્યાયાધીશ ભૂયાન ૨૦૨૪ માં વનશક્તિ ચુકાદો આપનાર બેન્ચમાં હતા. એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે મે ૨૦૨૪ માં આપેલા વનશક્તિ ચુકાદાને ૨.૧ બહુમતીથી ઉથલાવી દીધો હતો.વનશક્તિ વિરુદ્ધ ભારત સંઘ કેસમાં, કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને પર્યાવરણીય મંજૂરીઓ પછીની (પછીથી આપવામાં આવેલી) મંજૂરીઓ આપવાથી રોકી હતી. સમીક્ષા/રિકોલ અરજીઓની સુનાવણી મુખ્ય ન્યાયાધીશ બી.આર. ગવઈની આગેવાની હેઠળની બેન્ચ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. સીજેઆઈ ગવઈએ જણાવ્યું હતું કે વનશક્તિ ચુકાદાએ અગાઉના મહત્વપૂર્ણ ચુકાદાઓને અવગણ્યા હતા, જેમાં ૨૦૨૦ માં, બે ન્યાયાધીશોની બેન્ચે ઠરાવ્યું હતું કે પોસ્ટ-ફેક્ટો ઇસી સામાન્ય રીતે અમાન્ય હતા પરંતુ દંડ સાથે હાલના કેસોને નિયમિત પણ કર્યા હતા.ડી. સ્વામી વિરુદ્ધ કેએસપીસીબીઃ તેમાં ઠરાવ્યું હતું કે પોસ્ટ-ફેક્ટો ઇસી ખાસ પરિસ્થિતિ ઓમાં આપી શકાય છે. સીજેઆઇએ જણાવ્યું હતું કે ૨૦૨૧ અને ૨૦૨૪ ના ઓએમ હેઠળ, પોસ્ટ-ફેક્ટો ઇસી ફક્ત કાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ માટે અને દંડ ચૂકવ્યા પછી જ આપવામાં આવે છે.તેમણે એમ પણ કહ્યું કે જા બધા પોસ્ટ-ફેક્ટો ઈસીને અમાન્ય કરવામાં આવે છે, તો એકમાત્ર વિકલ્પ બચશે મોટી સંખ્યામાં બાંધકામોને તોડી પાડવાનો, જે પ્રદૂષણ ઘટાડવાને બદલે વધારશે.સીજેઆઇએ વનશક્તિ ચુકાદાને વિરોધાભાસી ગણાવ્યો કારણ કે તેણે અગાઉના પોસ્ટ-ફેક્ટો ઈઝ્ર ને સમર્થન આપ્યું હતું પરંતુ ભવિષ્યના ઈસીને પ્રતિબંધિત કર્યો હતો – જે ભેદભાવપૂર્ણ છે.તેથી, ચુકાદો આપતી વખતે, સીજેઆઇએ કહ્યું કે વનશક્તિ ચુકાદો પાછો ખેંચવામાં આવે છે. ન્યાયાધીશ વિનોદ ચંદ્રન સીજેઆઇ સાથે સંમત થયા અને કહ્યું કે નિર્ણયની સમીક્ષા જરૂરી, તાત્કાલિક અને વાજબી હતી. જાકે, ન્યાયાધીશ ભૂયાનએ કહ્યું કે પુનર્વિચારણા માટે કોઈ આધાર નથી.તેમના મતે, કોમન કોઝ (૨૦૧૮) અને એલેમ્બીક (૨૦૨૦) સ્પષ્ટપણે જણાવે છે કે પોસ્ટ-ફેક્ટો ઈસી અમાન્ય છે, અને તેથી, ડી. સ્વામી જેવા અનુગામી નિર્ણયો ખોટા કાયદા પર આધારિત છે અને બંધનકર્તા નથી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ડિમોલિશનથી પ્રદૂષણ વધશે તેવી દલીલ સ્વીકારી શકાતી નથી, કારણ કે ઉલ્લંઘન કરનારાઓ આવી દલીલો કરી શકતા નથી. પર્યાવરણ મંત્રાલયએ પણ વનશક્તિના નિર્ણયની સમીક્ષા માંગી ન હતી – આ પણ મહત્વપૂર્ણ છે.ન્યાયાધીશ ભૂયાનના મતે, આ અરજીઓ ફગાવી દેવી જાઈતી હતી. સુનાવણી દરમિયાન,એસજી તુષાર મહેતા (એસએઆઇએલનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા) એ જણાવ્યું હતું કે વનશક્તિનો નિર્ણય સ્પષ્ટપણે ખામીયુક્ત હતો કારણ કે તેણે ડી. સ્વામી જેવા મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયોને ધ્યાનમાં લીધા ન હતા.એએસજી ઐશ્વર્યા ભાટીએ દલીલ કરી હતી કે કરોડો રૂપિયાના ઘણા પ્રોજેક્ટ્સ પ્રભાવિત થઈ રહ્યા છે.
