રાજસ્થાનમાં બળજબરીથી અથવા લાલચ આપીને ધાર્મિક પરિવર્તન અટકાવવા માટે રજૂ કરાયેલા ગેરકાયદેસર ધાર્મિક પરિવર્તન પ્રતિબંધ બિલ, ૨૦૨૫ ને રાજ્યપાલ હરિભાઉ બાગડેએ મંજૂરી આપી છે. વિરોધ પક્ષના હોબાળા વચ્ચે વિધાનસભાએ ૯ સપ્ટેમ્બરના રોજ તેને પસાર કર્યું. કાયદા વિભાગે એક સૂચના જારી કરીને બિલને કાયદામાં ફેરવી દીધું. ભજનલાલ સરકારનું આ પગલું રાજ્યમાં કાયદો અને વ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવવા અને બંધારણની કલમ ૨૫ હેઠળ ધાર્મિક સ્વતંત્રતાનું રક્ષણ કરવાનો દાવો કરે છે. ગૃહ રાજ્યમંત્રી જવાહર સિંહ બેધમે જણાવ્યું હતું કે બંધારણ દરેક નાગરિકને પોતાનો ધર્મ પાળવાનો અધિકાર આપે છે, પરંતુ અન્યને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના. છેતરપિંડી, લાલચ અથવા બળજબરી દ્વારા ધર્માંતરણ અટકાવવા જરૂરી છે.
આ બિલ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ માં બજેટ સત્રમાં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. વિપક્ષે, ખાસ કરીને કોંગ્રેસે, હંગામો મચાવ્યો, પરંતુ તે ચર્ચા વિના પસાર થઈ ગયું. બેધમે એક બાઈટમાં કહ્યું હતું કે વિપક્ષના નેતાનો પોતાનો જિલ્લો ધાર્મિક પરિવર્તનના કેસોમાં ઝઝૂમી રહ્યો છે, છતાં તેઓ દિલ્હીના ઈશારે વિરોધ કરી રહ્યા છે. આ રાજકારણ નથી, રાજ્યની જરૂરિયાત છે. આ કાયદો ઝારખંડ, કર્ણાટક, ગુજરાત અને ઉત્તર પ્રદેશ જેવા રાજ્યોમાં પહેલાથી જ અમલમાં છે. ૨૦૦૬-૦૮ માં રાજસ્થાનમાં સમાન પ્રયાસો નિષ્ફળ ગયા. બેધમે ભાર મૂક્્યો કે આદિવાસી વિસ્તારોમાં નાણાકીય પ્રલોભનો દ્વારા થતા ધાર્મિક પરિવર્તનને રોકવા માટે આ જરૂરી છે. ડઝનબંધ કિસ્સાઓ, ખાસ કરીને લગ્ન સંબંધિત, પહેલાથી જ નોંધાયા છે.ફરજિયાત સૂચનાઃ કોઈપણ ધર્માંતરણ માટે વ્યક્તિ અથવા તેમના વાલીએ પોલીસ અથવા સરકારી અધિકારીઓને અગાઉથી સૂચના આપવાની રહેશે.
ધર્માંતરણની કાયદેસરતાઃ બળજબરી, છેતરપિંડી, બળજબરી અથવા આર્થિક/સામાજિક પ્રલોભન દ્વારા ધર્માંતરણ ગુનો ગણવામાં આવશે.,સજાઃ ગેરકાયદેસર ધર્માંતરણમાં સામેલ થનારા અથવા ધર્માંતરણને સરળ બનાવનારાઓ માટે ૩ વર્ષ સુધીની જેલ અને/અથવા દંડ.,સહાયકો/મધ્યસ્થી સામે કાર્યવાહીઃ ધર્માંતરણને સરળ બનાવનાર કોઈપણ વ્યક્તિ અથવા સંસ્થાને પણ કાર્યવાહીનો સામનો કરવો પડશે.,સાંપ્રદાયિક શાંતિઃ આ બિલનો હેતુ ધાર્મિક ધર્માંતરણ દરમિયાન સમાજમાં શાંતિ અને સાંપ્રદાયિક સુમેળ જાળવવાનો છે.,સામાન્ય ગેરકાયદે ધર્માંતરણઃ ૭-૧૪ વર્ષની કેદ અને ૫ લાખ રૂપિયાનો દંડ. બિન-જામીનપાત્ર ગુનો, સેશન્સ કોર્ટમાં કેસ ચલાવવામાં આવશે.,સામૂહિક ધર્માંતરણઃ ૨૦ વર્ષની કેદ અથવા આજીવન કેદ, ૨.૫ મિલિયન રૂપિયાનો દંડ. સંસ્થાકીય ઇમારતો સીલ કરી દેવામાં આવી અથવા તોડી પાડવામાં આવી (૭૨ કલાકની નોટિસ પછી બુલડોઝર કાર્યવાહી).,વિદેશી/ગેરકાયદેસર ભંડોળ સાથેઃ ૧૦-૨૦ વર્ષની કેદ અને ૨૦ લાખનો દંડ.,પુનરાવર્તિત ગુનોઃ આજીવન કેદ.,લગ્ન સંબંધિત જાગવાઈઓઃ ધર્માંતરણના હેતુ માટે કરાયેલા લગ્ન અમાન્ય છે; કૌટુંબિક અદાલત તેને રદ કરશે. લગ્ન પહેલાં અથવા પછી ધર્માંતરણ ગેરકાયદેસર છે. પીડિતને ૫ લાખ સુધીનું વળતર.,સ્વૈÂચ્છક ધર્માંતરણ માટેની પ્રક્રિયાઃ વ્યક્તિએ ૯૦ દિવસ અગાઉ કલેક્ટર/એડીએમને ઘોષણાપત્ર આપવું પડશે. ધાર્મિક નેતાએ ૨ મહિના અગાઉ નોટિસ આપવી પડશે. જાહેર જાહેરાત, ૨ મહિના માટે વાંધા. સુનાવણી પછી જ માન્ય. ‘ઘર વાપસી’ ગુનામાંથી બાકાત, અન્યઃ આરોપી પર બોજ સાથે દોષિત ઠેરવવામાં આવશે, જેમાં મિલકત જપ્તી અને આજીવન કેદ સુધીની કેદનો સમાવેશ થાય છે.
