મહિલા અનામત કાયદામાં પ્રસ્તાવિત સુધારાઓ પર વિચાર કરવા અને પસાર કરવા માટે સંસદના ત્રણ દિવસીય વિશેષ સત્ર પહેલા ગરમ રાજકીય વાતાવરણ બની રહ્યું છે. વિપક્ષી પક્ષો આ સત્રના સમયની ટીકા કરી રહ્યા છે. હવે, ભૂતપૂર્વ કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ સોનિયા ગાંધીએ પણ આ પગલાની ટીકા કરી છે, એક અખબારના લેખમાં જણાવ્યું છે કે મહિલા અનામત મુદ્દો નથી; વાસ્તવિક મુદ્દો સીમાંકનનો છે. ૨૦૨૪ની લોકસભા ચૂંટણી પહેલા તેનો અમલ કરવાની માંગ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ સરકારે તે સમયે તેનો અમલ કર્યો ન હતો.
એક અખબાર માટે લખેલા લેખમાં, સોનિયા ગાંધીએ કહ્યું, “વડાપ્રધાન વિપક્ષી પક્ષોને અપીલ કરી રહ્યા છે કે તેઓ એવા બિલોને સમર્થન આપે જે સરકાર તમિલનાડુ અને પશ્ચિમ બંગાળમાં ચૂંટણી પ્રચારની ટોચ પર સંસદના ખાસ સત્રમાંથી ઉતાવળે પસાર કરવા માંગે છે. આવી ઉતાવળનું એક જ મોટું કારણ હોઈ શકે છેઃ રાજકીય લાભ મેળવવા અને વિપક્ષને બચાવની સ્થિતિમાં લાવવા.”
તેણી કહે છે કે કેન્દ્ર સરકાર ચૂંટણી પહેલા ખાસ સત્ર બોલાવવાની ઉતાવળમાં છે જેથી વિપક્ષને બચાવમાં મૂકી શકાય. મહત્વની વાત એ છે કે આ પ્રક્રિયા પાછળનો સમગ્ર પ્રયાસ સીમાંકન વિશે છે, મહિલા અનામત વિશે નહીં. સીમાંકનનો મુદ્દો જ વાસ્તવિક મુદ્દો છે. તેણીએ કહ્યું કે ‘નારી શક્તિ વંદન કાયદો’ પહેલાથી જ પસાર થઈ ચુક્યો છે. વસ્તી ગણતરી વિના આટલી ઉતાવળ કેમ છે?
સંઘ અને રાજ્યો વચ્ચેના સંઘીય સંતુલનના ભંગાણ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરતાં સોનિયા ગાંધીએ કહ્યું, “આ ઉતાવળિયા પ્રક્રિયા સંઘીય સંતુલનને ખલેલ પહોંચાડવાનું અને દક્ષિણના રાજ્યોને નબળા પાડવાનું જાખમ ધરાવે છે. કોઈપણ પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા મહત્વપૂર્ણ છે. લોકશાહી ફક્ત ગણતરીઓ વિશે નથી; નિષ્પક્ષતા પણ મહત્વપૂર્ણ છે.”
તેમણે કહ્યું કે મહિલા અનામત અંગે કોઈ વિવાદ નથી. તે ૨૦૨૩ માં પસાર થયું હતું. મહિલા અનામતનો અમલ વસ્તી ગણતરી અને સીમાંકન સાથે જાડાયેલો હતો, પરંતુ વિપક્ષે તેનો સખત વિરોધ કર્યો હતો. વિપક્ષે ૨૦૨૪ ની લોકસભા ચૂંટણી પહેલા તેના અમલીકરણની માંગ કરી હતી, પરંતુ સરકારે તે સમયે તેનો સ્વીકાર કર્યો ન હતો. હવે સરકાર ૨૦૨૯ થી તેને લાગુ કરવાની વાત કરી રહી છે. ફક્ત ૩૦ મહિનામાં યુ-ટર્ન અંગે પ્રશ્નો ઉભા થઈ રહ્યા છે.
તમિલનાડુ અને પશ્ચિમ બંગાળમાં ચૂંટણી પહેલા બોલાવવામાં આવેલા સત્ર અંગે, સોનિયા ગાંધીએ કહ્યું કે વિપક્ષે ૨૯ એપ્રિલ પછી સર્વપક્ષીય બેઠકની માંગ કરી હતી, પરંતુ સરકારે તેને નકારી કાઢી હતી. ૧૬ એપ્રિલથી એજન્ડા શેર કર્યા વિના ખાસ સત્ર બોલાવવામાં આવ્યું હતું, જે તેની પારદર્શિતા પર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે.
વસ્તીમાં વિલંબ પર પણ પ્રશ્ન ઉઠાવતા, કોંગ્રેસ નેતાએ કહ્યું કે ૨૦૨૧ ની વસ્તી ગણતરીમાં વિલંબ થયો હતો, જેના કારણે ૧૦ કરોડ લોકો ખાદ્ય સુરક્ષા લાભોથી વંચિત રહ્યા હતા.
સીમાંકન અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરતા, સોનિયાએ કહ્યું કે સીમાંકન દરમિયાન લોકસભા બેઠકો વધારવામાં રાજકીય સંતુલન આવશ્યક બની ગયું છે. સીમાંકન દક્ષિણ અને નાના રાજ્યોને નુકસાન પહોંચાડે તેવી શક્યતા છે. સીમાંકન પ્રક્રિયામાં ઉતાવળ કરવી એ બંધારણ પર હુમલો છે. લોકસભા બેઠકોની સંખ્યા વધારવા સંબંધિત કોઈપણ સીમાંકન રાજકીય રીતે થવું જાઈએ, ફક્ત સંખ્યાના આધારે નહીં, અને સંપૂર્ણપણે સમાન હોવું જાઈએ.તેમણે કહ્યું કે જાતિ વસ્તી ગણતરી અંગે સરકારના ઇરાદાઓ પર પણ પ્રશ્નો ઉભા થઈ રહ્યા છે. સરકારનો વાસ્તવિક એજન્ડા સીમાંકન અને મહિલા અનામત છે જે ફક્ત વાર્તા નક્કી કરવા માટે છે.
