ભારત અને યુકે વચ્ચેનો મુક્ત વેપાર કરાર (એફટીએ) ૧૫ જુલાઈથી અમલમાં આવવાનો છે. લગભગ ત્રણ વર્ષની વાટાઘાટો પછી, બંને દેશોએ ગયા વર્ષે જુલાઈમાં આ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. એકવાર કરાર અમલમાં આવ્યા પછી, ભારતને કાપડ અને પ્રોસેસ્ડ ફૂડ જેવી નિકાસ શ્રેણીઓમાં તેના બે મુખ્ય પડોશીઓ, બાંગ્લાદેશ અને પાકિસ્તાન પર નોંધપાત્ર ટેરિફ લાભ મળશે.
મની કંટ્રોલના વેપાર ડેટાના વિશ્લેષણમાં જાણવા મળ્યું છે કે બાંગ્લાદેશની સ્પર્ધાત્મકતા યુકેમાં તેની નિકાસના ૬ ટકા ઘટી શકે છે. ભારતીય માલ માટે બજાર પસંદગીને કારણે પાકિસ્તાનની નિકાસ બાસ્કેટ તેની સ્પર્ધાત્મકતાના ૨ ટકા ગુમાવી શકે છે.
આ કરારની આસિયાન દેશોની અર્થવ્યવસ્થા પર ન્યૂનતમ અસર પડશે, કારણ કે ભારતના ટેરિફ લાભોને કારણે તેમની નિકાસનો માત્ર ૧ ટકા જાખમમાં છે. આ વિશ્લેષણ ઉત્પાદન શ્રેણીઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે જ્યાં ભારતે ૨૦૨૫ માં યુકેમાં ઇં૧ બિલિયનથી વધુ મૂલ્યના માલની નિકાસ કરી હતી.
ભારતીય નિકાસ કાં તો સ્પર્ધાત્મક દેશો કરતા ઓછામાં ઓછી ૫૦ ટકા વધુ હતી અથવા ૩૦ ટકાથી વધુ ઓછી નહોતી, જે મજબૂત સ્પર્ધાત્મક ઓવરલેપ દર્શાવે છે. વિશ્લેષણ કરાયેલા દેશોમાં, વિયેતનામથી યુકેમાં નિકાસ સૌથી વધુ (૧૨.૮૫ બિલિયન) છે, ત્યારબાદ થાઇલેન્ડ (૬.૫૩ બિલિયન) અને બાંગ્લાદેશ (૫.૦૭ બિલિયન) છે.
૨૦૨૫ માં યુકેમાં ભારતની નિકાસ ૧૫.૧૭ બિલિયન હતી, જે તેને એફટીએ હેઠળ વિસ્તરણ માટે મજબૂત આધાર આપે છે. બાંગ્લાદેશને સૌથી વધુ અસર થવાની ધારણા છે, ૨૯૮.૨ મિલિયન મૂલ્યની નિકાસ પ્રભાવિત થવાની ધારણા છે, કારણ કે ટેરિફ લાભોને કારણે ભારત સંભવિત રીતે વેપાર મેળવી શકે છે.
આ પછી વિયેતનામ (૧૬૦.૮ મિલિયન), થાઇલેન્ડ (૪૦.૩ મિલિયન), પાકિસ્તાન (૩૮.૫ મિલિયન) અને ઇન્ડોનેશિયા (૩૫.૪ મિલિયન) આવે છે. આ સૂચવે છે કે શ્રમ-સઘન ઉત્પાદન અને ખાદ્ય નિકાસમાં ભારત સાથે સ્પર્ધા કરતી અર્થવ્યવસ્થાઓને સૌથી વધુ સ્પર્ધાત્મક દબાણનો સામનો કરવો પડશે.
જે ક્ષેત્રોને સૌથી વધુ અસર થવાની સંભાવના છે તેમાં કાપડ, પ્રોસેસ્ડ ફૂડ, ચોખા, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, રસાયણો, પ્લાÂસ્ટક અને ગ્રાહક માલનો સમાવેશ થાય છે. આ એવી શ્રેણીઓ છે જ્યાં ભારત પહેલાથી જ યુકે બજારમાં નોંધપાત્ર હાજરી ધરાવે છે. કાપડ બાંગ્લાદેશ માટે સૌથી મોટું દબાણ ક્ષેત્ર છે.
ચોખા બીજી મુખ્ય શ્રેણી છે. ભારતે આ શ્રેણીમાં ૯૪.૫ મિલિયનની નિકાસ કરી છે, જે પાકિસ્તાનના ૩૪.૭ મિલિયન અને થાઇલેન્ડના ૩૬.૪ મિલિયન કરતાં ઘણી વધારે છે. ડેટા દર્શાવે છે કે ભારત પહેલાથી જ યુકેમાં ચોખાની નિકાસમાં પ્રભુત્વ ધરાવે છે અને આ લીડને વધુ મજબૂત બનાવી શકે છે.
આ વિશ્લેષણ દર્શાવે છે કે ભારત-યુકે એફટીએ માત્ર બંને દેશો વચ્ચે વેપારને પ્રોત્સાહન આપતું નથી પરંતુ સમગ્ર એશિયામાં સ્પર્ધાત્મક વાતાવરણને પણ બદલી નાખે છે. બાંગ્લાદેશ અને પાકિસ્તાન જેવા દેશો માટે, આ કરાર એવા ક્ષેત્રો પર દબાણ વધારી શકે છે જે પરંપરાગત રીતે નિકાસ વૃદ્ધિને ટેકો આપતા હોય છે.
