ભારતની વસ્તીમાં કુલ પ્રજનન દરમાં ઘટાડો થયો છે. કેન્દ્રીય સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલયે નેશનલ ફેમિલી એન્ડ હેલ્થ સર્વેનો ડેટા જોહેર કર્યો હતો. કુલ પ્રજનન દરસ્ત્રી દીઠ બાળકોની રાષ્ટ્રીય સરેરાશ સંખ્યા, ૨.૨ થી ઘટીને ૨.૦ પર આવી ગઈ છે. મધ્યપ્રદેશ, રાજસ્થાન, ઝારખંડ અને ઉત્તર પ્રદેશને બાદ કરતાં, તમામ તબક્કા-૨ રાજ્યોએ પ્રજનનક્ષમતાનું રિપ્લેસમેન્ટ લેવલ (૨.૧) હાંસલ કર્યું છે. મોટા રાજ્યોમાં, હવે માત્ર ત્રણ રાજ્યો છે- બિહાર (૩.૦), ઉત્તર પ્રદેશ (૨.૪) અને ઝારખંડ (૨.૩) જ્યાં ટીએફઆર રિપ્લેસમેન્ટ સ્તરથી ઉપર છે.
નેશનલ ફેમિલી એન્ડ હેલ્થ સર્વે મુજબ હવે દેશમાં મહિલાઓની સંખ્યા પુરુષો કરતાં વધી ગઈ છે. તાજેતરના સર્વેક્ષણના ડેટા અનુસાર, ભારતમાં હવે દર ૧૦૦૦ પુરૂષો પર ૧૦૨૦ મહિલાઓ છે. વર્ષ ૨૦૦૫-૦૬ દરમિયાન હાથ ધરાયેલા ત્રીજો એનએચએફએસ સર્વેમાં, આ આંકડો ૧૦૦૦-૧૦૦૦ જેટલો થયો. આ પછી, ૨૦૧૫-૧૬માં ચોથા સર્વેમાં આ આંકડા ફરી આવ્યા, જ્યારે ૧૦૦૦ પુરૂષોની સામે ૯૯૧ મહિલાઓ હતી.
૨૦૧૯-૨૧માં એનએફએચએસ-૩ અને નવીનતમ એનએફએચએસ-૫ ની વચ્ચે, ઉત્તર પ્રદેશ, રાજસ્થાન, મધ્ય પ્રદેશ અને બિહાર જેવા કેટલાક સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતા રાજ્યોમાં કુલ પ્રજનન દરમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો છે જેણે સમગ્ર ભારતને આગળ ધપાવ્યું છે. વળતરનો દર. એનએફએચએસ-૫ સર્વેક્ષણનું કાર્ય દેશના ૭૦૭ જિલ્લાઓમાં (માર્ચ, ૨૦૧૭ સુધીમાં) લગભગ ૬.૧ લાખ નમૂના ઘરોમાં ૭૨૪,૧૧૫ મહિલાઓ સાથે જિલ્લા સ્તર સુધી અલગ અંદાજ આપવા માટે કરવામાં આવ્યું છે અને ૧૦૧,૮૩૯ પુરૂષોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
એનએફએચએસ ૫નો પહેલો તબક્કો ૧૭ જૂન, ૨૦૧૯ થી ૩૦ જોન્યુઆરી, ૨૦૨૦ સુધી અને બીજો તબક્કો ૨ જોન્યુઆરી, ૨૦૨૦ થી ૩૦ એપ્રિલ, ૨૦૨૧ સુધી હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો. બીજો તબક્કામાં સર્વે કરાયેલા રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં અરુણાચલ પ્રદેશ, ચંદીગઢ, છત્તીસગઢ, હરિયાણા, ઝારખંડ, મધ્યપ્રદેશ, રાષ્ટ્રીય રાજધાની પ્રદેશ દિલ્હી, ઓડિશા, પુડુચેરી, પંજોબ, રાજસ્થાન, તમિલનાડુ, ઉત્તર પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડનો સમાવેશ થાય છે. પ્રથમ તબક્કામાં સમાવિષ્ટ ૨૨ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના સંદર્ભમાં એનએફએચએસ-૫ ના તારણો ડિસેમ્બર ૨૦૨૦ માં બહાર પાડવામાં આવ્યા હતા.
મોટા રાજ્યોમાં સૌથી ઓછો પ્રજનન દર જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં ૧.૪ છે. તે રાજ્ય પણ છે જેણે છેલ્લા એનએફએચએસ સર્વેક્ષણ અને નવીનતમ વચ્ચે ૨૦૧૫-૧૬ માં પ્રજનન દરમાં ૦.૬ નો સૌથી વધુ ઘટાડો નોંધ્યો છે. મોટા રાજ્યોમાં, કેરળ અને પંજોબમાં એનએફએચએસ-૪માં સૌથી ઓછો પ્રજનન દર ૧.૬ હતો. જો કે, જ્યારે પંજોબનો પ્રજનન દર યથાવત છે, ત્યારે કેરળ અને તમિલનાડુ ભારતના રાજ્યો છે જ્યાં ૨૦૧૯-૨૧ના સર્વેક્ષણમાં પ્રજનન દર નજીવો વધીને ૧.૮ થયો છે.