પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભા ચૂંટણી માટે ચૂંટણી પ્રચાર પૂરજાશમાં ચાલી રહ્યો છે, ત્યારે સુપ્રીમ કોર્ટ મતદાર યાદી સંબંધિત કેસની સુનાવણી કરી રહી છે.સુનાવણી દરમિયાન, કોર્ટે ટિપ્પણી કરી કે દેશમાં જન્મેલા કોઈપણ વ્યક્તિને મતદાર યાદીમાં સામેલ થવાનો અને સરકારને ચૂંટવા માટે મતદાન કરવાનો અધિકાર છે. આ અવલોકન રાજ્યના રાજકારણને વધુ ગરમાવી શકે છે, કારણ કે મમતા બેનર્જીની ટીએમસી પાર્ટી તેનો ઉપયોગ મુખ્ય ચૂંટણી હથિયાર તરીકે કરી શકે છે.
સીજેઆઇ સૂર્યકાંતની આગેવાની હેઠળની બેન્ચના સભ્ય, ન્યાયાધીશ જાયમલ્યા બાગચીએ કહ્યું, “કોઈક રીતે, આપણે આગામી ચૂંટણીઓની ધમાલથી આંધળા થઈ રહ્યા છીએ.” “તમે જે દેશમાં જન્મ્યા છો ત્યાં મતદાતા યાદીમાં નામ નોંધાવવાનો અને મતદાન કરવાનો અધિકાર ફક્ત બંધારણીય જ નહીં, પણ ભાવનાત્મક પણ છે.
તેમણે એમ પણ કહ્યું, “લોકશાહી સરકાર પસંદ કરવાની પ્રક્રિયામાં તમે સક્રિયપણે ભાગ લઈ રહ્યા છો તેરાષ્ટ્રવાદ અને દેશભક્તિની સૌથી મોટી અભિવ્યક્તિ પણ છે. આ એક એવો મુદ્દો છે જેના પર આપણે ગંભીરતાથી વિચાર કરવાની જરૂર છે.” ન્યાયાધીશ બાગચીએ એ પણ નોંધ્યું કે મૂળ એસઆઇઆર પ્રક્રિયામાં ૨૦૦૨ ની મતદાર યાદીમાં સમાવિષ્ટ લોકોની પુનઃપરીક્ષણની જાગવાઈ નહોતી.
જજે ભારતમાં ગેરકાયદેસર ઇમિગ્રન્ટ્સથી જન્મેલા બાળકોને સામાન્ય નાગરિકોથી જન્મેલા બાળકો જેટલા જ મતદાન અધિકારો આપવામાં આવશે કે કેમ તે અંગે કોઈ સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યો ન હતો. જાકે, બેન્ચે અપીલ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા મતદાન કરવા માટે લાયક જાહેર કરાયેલા લોકોને મંજૂરી આપવાની માંગ કરતી અરજીને ફગાવી દીધી હતી.
ચૂંટણી પંચ તરફથી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલ ડી.એસ.એ કહ્યુંઃ નાયડુએ જણાવ્યું હતું કે પશ્ચિમ બંગાળમાં એસઆઇઆર પ્રક્રિયામાં કંઈ અસામાન્ય નહોતું, કારણ કે કાઢી નાખવાનો દર અન્ય રાજ્યોમાં મતદાર યાદીઓમાંથી દૂર કરાયેલા મતદારોની ટકાવારી જેટલો જ હતો.ચર્ચા ત્યારે શરૂ થઈ જ્યારે વરિષ્ઠ વકીલ રૌફ રહીમે દલીલ કરી કે અપીલ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા મતદાન કરવા માટે લાયક જાહેર કરાયેલા લોકોને મત આપવાની મંજૂરી આપવી જાઈએ, મતદાર યાદી સ્થિતિહોવા છતાં. ન્યાયાધીશ બાગચીએ કહ્યું, “અમને કોઈ પરવા નથી કે બંગાળ આ બાબતમાં બહાર છે કે સામાન્ય એસઆઇઆર પ્રક્રિયાનો ભાગ છે.” જાકે, અન્ય રાજ્યોમાં ‘તાર્કિક વિસંગતતા’ની આ શ્રેણી જાવા મળી નથી. તપાસ દરમિયાન યોગ્ય કેસોમાં સુનાવણી ઉપલબ્ધ હોય છે, પરંતુ ન્યાયિક અધિકારીઓ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલી તપાસ દરમિયાન આ સુવિધા પૂરી પાડવામાં આવી ન હતી. આના મુખ્ય કારણો ભારે કાર્યભાર અને ચૂંટણીની નિકટતા હતા.”જસ્ટીસ બાગચીએ જણાવ્યું હતું કે જા કોઈ મતવિસ્તારમાં ૧૦% મતદારો મતદાર યાદીમાંથી દૂર થાય છે, અને વિજયનું માર્જિન ૧૫% કે તેથી વધુ હોય છે, તો ચૂંટણી પરિણામ માન્ય અને માન્ય ગણવામાં આવશે. તેમણે એમ પણ કહ્યું હતું કે, “જા કોઈ મતવિસ્તારમાં વિજયનું માર્જિન માત્ર ૨% હોય અને મતદાર યાદીમાંથી મતદારોને દૂર કરવાનો દર ૧૦% હોય, તો અમે આવા કેસોને ખાસ વિચારણા સાથે ધ્યાનમાં લઈશું.”
તેમણે વધુમાં કહ્યું હતું કે, “જા ચૂંટણી પંચના એસઆઇઆર પરના મૂળ એસઓપીને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે, તો ૨૦૦૨ ની મતદાર યાદીમાં સમાવિષ્ટ લોકોને સામેલ કરવાનો કોઈ પ્રશ્ન નહોતો. પરંતુ હવે તમે એવા કેસોની તપાસ કરી છે જ્યાં ફોર્મમાં ભરેલી ઓળખ ૨૦૦૨ ની મતદાર યાદીમાં નામો સાથે મેળ ખાતી નથી. એટલા માટે અમે અમારી અસાધારણ શક્તિઓનો ઉપયોગ કર્યો અને દાવાઓ, વાંધા અને તેની સાથેના દસ્તાવેજાની તપાસ કરવાનું વિશાળ કાર્ય હાથ ધરવા માટે અમારા ન્યાયિક અધિકારીઓને તૈનાત કર્યા.”
ન્યાયાધીશે વધુમાં કહ્યું, “આપણે આ પ્રક્રિયામાં ઉતાવળ કરી શકતા નથી. એટલા માટે સુપ્રીમ કોર્ટે એક વ્યાપક અપીલ ફોરમ બનાવ્યું, જેનો હેતુ ન્યાયી પ્રક્રિયા સુનિશ્ચિત કરવાનો હતો, મતદાર યાદીને વિસ્તૃત કરવા કે ઘટાડવાનો નહીં. અત્યાર સુધીમાં ૩.૪ મિલિયનથી વધુ અપીલો દાખલ કરવામાં આવી છે.”નાયડુએ કહ્યું કે વિલંબ રાજ્ય દ્વારા તપાસ માટે પૂરતા ઉચ્ચ કક્ષાના અધિકારીઓને તૈનાત કરવામાં નિષ્ફળતાને કારણે થયો છે. ન્યાયાધીશ બાગચીએ કહ્યું, “આ રાજ્ય અને ચૂંટણી પંચ વચ્ચેની લડાઈ નથી. આ દોષારોપણની રમત નથી. આ એવા મતદારો વિશે છે જેઓ બંધારણીય સંસ્થાઓ વચ્ચે ફસાઈ રહ્યા છે. કમિશનના દૃષ્ટિકોણથી, તેણે તેનું શ્રેષ્ઠ પ્રયાસ કર્યો છે, જ્યારે રાજ્ય સતર્ક છે. આવી સ્થિતિમાં, કોર્ટની ભૂમિકા સુવિધા આપનાર બનવાની છે, કોણ સાચું છે કે ખોટું તે નક્કી કરવાની નહીં. સીજેઆઇ સૂર્યકાન્તે ચર્ચાનો અંત લાવતા કહ્યું કે હાલમાં કોઈ શૈક્ષણિક કવાયતની જરૂર નથી. બેન્ચે પોતાના આદેશમાં એમ પણ કહ્યું કે, “અપીલોનો નિર્ણય ન આવે ત્યાં સુધી અમે સમાવેશ માટેની
આભાર – નિહારીકા રવિયા કોઈપણ અરજી પર વિચાર કરીશું નહીં. દાખલ કરેલી અપીલો પર ટ્રિબ્યુનલને નિર્ણય લેવા દો, અને અમે આગળની કાર્યવાહીનો નિર્ણય લઈશું.” ૧૯ અપીલ ટ્રિબ્યુનલ્સે સંપૂર્ણ ક્ષમતાથી કામ કરવાનું શરૂ કર્યું.
