ભારતમાં દક્ષિણપશ્ચિમ ચોમાસું ધીમું રહે છે. સતત ત્રીજા વર્ષે, ચોમાસાએ જૂનમાં લાંબો વિરામ લીધો છે. ભારતીય હવામાન વિભાગ ના તાજેતરના ડેટા અનુસાર, ૪ જૂનથી ૧૮ જૂન દરમિયાન વરસાદની ખાધ વધીને ૪૨% થઈ ગઈ છે. આ સમયગાળા દરમિયાન, દેશમાં સામાન્ય ૭૨.૨ મીમીની સરખામણીમાં માત્ર ૪૨.૧ મીમી વરસાદ પડ્યો છે, જે ચોમાસાની શરૂઆતના બે અઠવાડિયા પછી જ વધતી જતી પડકારોને ઉજાગર કરે છે.
તાજેતરના જિલ્લાવાર વરસાદનો નકશો ચિંતાજનક ચિત્ર રજૂ કરે છે. મધ્ય, પૂર્વીય અને દ્વીપકલ્પીય ભારતના મોટા ભાગો વરસાદની ખાધ (-૨૦% થી -૫૯%) અથવા ગંભીર ખાધ (-૬૦% થી -૯૦%) શ્રેણીઓમાં આવે છે. ફક્ત ઉત્તરપશ્ચિમ ભારતના કેટલાક વિસ્તારો અને પશ્ચિમ હિમાલય ક્ષેત્રના કેટલાક ભાગોમાં વધુ વરસાદ પડ્યો છે.
૧૮ જૂનના રોજ આઇએનએસએટી ૩ડીએસ દ્વારા લેવામાં આવેલી સેટેલાઇટ છબીઓ દર્શાવે છે કે સામાન્યતા કેમ મુશ્કેલ રહે છે. આ છબી પશ્ચિમ હિમાલય અને નજીકના ઉત્તરીય પ્રદેશો પર ગાઢ વાદળછાયા દર્શાવે છે, જે સક્રિય પશ્ચિમી વિક્ષેપ સાથે સંકળાયેલ છે. દરમિયાન, મધ્ય ભારત, મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત અને મુખ્ય ચોમાસા ક્ષેત્રનો મોટાભાગનો ભાગ મોટાભાગે વાદળ રહિત રહે છે. અરબી સમુદ્રની શાખા નબળી દેખાય છે, પશ્ચિમ કિનારા પર ઊંડા સંવહન પ્રવૃત્તિ મર્યાદિત છે, જ્યારે બંગાળની ખાડીની શાખા પૂર્વ અને ઉત્તરપૂર્વ ભારતમાં છૂટાછવાયા વાવાઝોડા ઉત્પન્ન કરી રહી છે.
હવામાનશાસ્ત્રીઓ કહે છે કે ચોમાસાની સિસ્ટમ હજુ પણ સમગ્ર દેશમાં યોગ્ય રીતે સ્થાપિત થઈ શકતી નથી. ઉપરના વાતાવરણીય પરિસ્થિતિઓને કારણે ચોમાસું ઘણા દિવસોથી લગભગ અટકી ગયું છે અને તે ઉત્તર તરફ આગળ વધી શકતું નથી. પશ્ચિમી વિક્ષેપો વારંવાર ચોમાસાના સામાન્ય પ્રવાહને વિક્ષેપિત કરે છે, જેના કારણે ભેજવાળા પવનો મધ્ય અને ઉત્તરપશ્ચિમ ભારતના આંતરિક ભાગોમાં પહોંચતા નથી. આ વિક્ષેપોને કારણે, દેશના મોટાભાગના ભાગોમાં સરેરાશ કરતા ઓછો વરસાદ પડવાની ધારણા છે.
વરસાદની ખાધની અસરો પહેલાથી જ જમીન પર દેખાઈ રહી છે. મહારાષ્ટ્રમાં ભારે વરસાદની ખાધનો અનુભવ થયો છે, જ્યારે મુંબઈમાં એક દાયકામાં સૌથી શુષ્ક જૂનનો અનુભવ થયો છે, જેના કારણે અધિકારીઓને પાણીના વપરાશ પર પ્રતિબંધો લાદવાની ફરજ પડી છે. મધ્ય ભારતના ભાગો, જેમ કે વિદર્ભ અને મધ્યપ્રદેશ, પણ ચોમાસાના આગમનની રાહ જાઈ રહ્યા છે.
હવે પડકાર સમયનો છે. જૂન મહિનાનો ત્રીજા સપ્તાહ હોવાથી, વરસાદની ખાધને પહોંચી વળવા માટે ચોમાસાને અરબી સમુદ્ર અને બંગાળની ખાડી બંને તરફથી મજબૂતીથી આગળ વધવાની જરૂર છે. જાકે, હાલના સેટેલાઇટ છબીઓ દર્શાવે છે કે ચોમાસાએ હજુ સુધી વેગ પકડવાનું શરૂ કર્યું નથી. જા આગામી અઠવાડિયા સુધીમાં મજબૂત નીચા દબાણવાળી સિસ્ટમ ન બને અને ભેજનો પ્રવાહ નોંધપાત્ર રીતે વધશે નહીં, તો જૂનના અંત સુધી વરસાદની ખાધ ચાલુ રહી શકે છે, જેના કારણે પરિસ્થિતિ સંપૂર્ણ સામાન્ય થવાનું વધુ મુશ્કેલ બનશે.
