ભારતીય રાજકારણમાં પરિવારવાદનું પ્રભુત્વ હોવાનો ખુલાસો થયો છે.એડીઆરના રિપોર્ટમાં ચોંકાવનારા આંકડાઓ સામે આવ્યા છે. જેના પ્રમાણે ૨૧ ટકા સાંસદ, ધારાસભ્યો અને વિધાન પરિષદના સભ્યો રાજકીય બેકગ્રાઉન્ડ ધરાવે છે. એમાં પણ લોકસભામાં ૩૧ ટકા સાથે સૌથી વધુ પરિવારવાદ છે. એટલે કે ૩૧ ટકા સાંસદો એવા છે, જેમના પરિવારમાંથી કોઈને કોઈ રાજકારણ સાથે સંકળાયેલું છે. ભારતના તમામ એમપી,એમએલએ,એમએલસીના સર્વેમાં ખુલાસો થયો છે. જા કે, લોકસભાની સરખામણીમાં રાજ્યની વિધાનસભામાં આવા નેતાઓની સંખ્યા ઓછી છે. પરિવારવાદ ધરાવતા રાજ્યોમાં ઉત્તર પ્રદેશ મોખરે છે..તો મહારાષ્ટ્ર બીજા, બિહાર ત્રીજા અને કર્ણાટક ચોથા ક્રમે છે.
એડીઆર રિપોર્ટ મુજબ, ભારતના ૨૧% સાંસદો અને ધારાસભ્યો રાજકીય પરિવારોમાંથી છે, જેમાં લોકસભામાં સૌથી વધુ પ્રતિનિધિત્વ ૩૧% છે. રાષ્ટ્રીય પક્ષોમાં, કોંગ્રેસમાં વંશીય પક્ષોનું પ્રમાણ સૌથી વધુ ૩૨% છે, જ્યારે ભાજપમાં ૧૮% છે. ઉત્તર પ્રદેશમાં ૧૪૧ રાજકીય પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવતા નેતાઓની સંખ્યા સૌથી વધુ છે.
ચૂંટણી અધિકાર સંસ્થા એસોસિએશન ફોર ડેમોક્રેટિક રિફોમ્સના અહેવાલ મુજબ, ૫,૨૦૪ વર્તમાન સાંસદો, ધારાસભ્યો અને વિધાન પરિષદના સભ્યોના વિશ્લેષણમાં જાણવા મળ્યું છે કે તેમાંથી ૨૧ ટકા રાજકીય પરિવારોમાંથી આવે છે અને લોકસભામાં તેમનું પ્રતિનિધિત્વ સૌથી વધુ ૩૧ ટકા છે. રાષ્ટ્રીય પક્ષોમાં, ૨૦ ટકા વર્તમાન પ્રતિનિધિઓ વંશીય પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવે છે. કોંગ્રેસનો હિસ્સો સૌથી વધુ ૩૨ ટકા છે, ત્યારબાદ ભારતીય જનતા પાર્ટી ૧૮ ટકા છે. ભારતીય કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી (માર્ક્સવાદી)નો હિસ્સો સૌથી ઓછો છે, તેના ફક્ત ૮ ટકા સભ્યો રાજકીય પરિવારોમાંથી આવે છે.
એસોસિએશન ફોર ડેમોક્રેટિક રિફોર્મ્સના એક અહેવાલ મુજબ, ગુજરાતમાં વંશીય રાજકારણનો હિસ્સો પ્રમાણમાં ઓછો છે, જ્યાં સંસદ અને રાજ્ય વિધાનસભાના ચૂંટાયેલા સભ્યોમાંથી ફક્ત ૧૨% રાજકીય પરિવારોમાંથી છે. બિહારમાં ૨૩%, કર્ણાટકમાં ૨૯%, મહારાષ્ટ્રમાં ૩૨% અને હરિયાણામાં ૩૫%, વગેરેની તુલનામાં આ હિસ્સો ઘણો ઓછો હતો.
૫,૨૦૪ વર્તમાન સાંસદો, ધારાસભ્યો અને એમએલસીમાંથી, ૧,૧૦૭ (૨૧%) વંશીય પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવે છે. નોંધનીય છે કે, લોકસભામાં વંશીય પ્રતિનિધિત્વ સૌથી વધુ ૩૧% અને રાજ્ય વિધાનસભાઓમાં સૌથી ઓછું ૨૦% છે, અહેવાલમાં જણાવાયું છે. એકંદરે, રાજ્ય પક્ષો (૨૨%) અને રાષ્ટ્રીય પક્ષો (૨૦%) ની તુલનામાં માન્યતા પ્રાપ્ત ન હોય તેવા પક્ષો અને અપક્ષોમાં આવા ઉમેદવારોનો હિસ્સો પ્રમાણમાં વધારે છે, જે ૨૪% છે.
રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે રાષ્ટ્રીય પક્ષોના ૩,૨૧૪ વર્તમાન સાંસદો, ધારાસભ્યો અને એમએલસીનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે અને ૬૫૭ (૨૦ ટકા) વંશીય પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવે છે. કોંગ્રેસના ૩૨ ટકા સાંસદો, ધારાસભ્યો અને એમએલસી રાજકીય પરિવારોમાંથી છે, જ્યારે ભાજપના ૧૮ ટકા સભ્યો વંશીય પૃષ્ઠભૂમિમાંથી છે, જ્યારે સીપીઆઇ એમ જેવા નાના પક્ષોનો વંશીય પ્રભાવ ઓછો છે, કારણ કે તેમના માત્ર આઠ ટકા સાંસદો, ધારાસભ્યો અને સ્ન્ઝ્ર વંશીય પૃષ્ઠભૂમિમાંથી છે.
