ગઈ કાલે અખાત્રીજનો ખેડૂતો માટે પવિત્ર તહેવાર હતો. પરંતુ ઘરના વડીલો ભુલાયા એમ તહેવારો અને તેનુ મહત્વ ભુલાયુ. નવી પેઢી વહેવારો પણ ભૂલી છે. ગામડામાં પાણીયારા ઉપર પાણી અને વાણી સાચવી ને રાખો. સ્વચ્છતા ત્યાં પ્રભુતા અને ઘરની ઓસરીમાં
ભગવાનના ફોટા પાછળ ચિચિયારીઓ કરતી ચકલીના માળાઓ.. આ બધુ અખાત્રીજના દિવસે દાહોદ જિલ્લામાં અંતરીયાળ ગામોમાં પ્રવાસ દરમિયાન ભૂમિ પૂજન કરતા કરતા નજર સમક્ષ મનના વિચારો આવ્યા.ગામડું માત્ર નકશામાં દેખાતું એક સ્થળ નથી. ગામડું એ સંસ્કૃતિનો શ્વાસ છે, ધરતીનો સ્પર્શ છે અને ખેડૂતના પરિશ્રમથી ધબકતું એક જીવંત હૃદય છે. અહીંનો દરેક સૂર્યોદય આશા લઈને આવે છે અને દરેક સાંજ મહેનતની સંતોષ આપે છે. ગામડાંનું સાચું જીવન ધરતી, તહેવારો અને ગ્રામીણ પરંપરાઓ સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલ છે અને આ જ છે ગામડાનો આત્મા.
ખેડૂત માટે ધરતી માત્ર જમીન નથી, તે માતા છે. તે તેની જીવાદોરી છે, જીવનનો આધાર છે. ખેડૂત જ્યારે ખેતરમાં પગ મૂકે છે, ત્યારે તે માત્ર પાક ઉગાડતો નથી, પરંતુ પોતાના સપનાઓ, પરિશ્રમ અને વિશ્વાસને પણ વાવે છે. ધરતી તેની સાથે વાત કરે છે-ક્યારેક વરસાદની આશા આપે છે, તો ક્યારેક મહેનતનું ફળ આપે છે. આ નાતો માત્ર આર્થિક નથી, પરંતુ ભાવનાત્મક અને આધ્યાત્મિક છે.
આ ધરતી સાથે જોડાયેલા છે આપણા તહેવારો. અક્ષય તૃતીયા એ નવા કૃષિ વર્ષની શરૂઆતનો પવિત્ર દિવસ છે, જ્યાં ખેડૂત જમીન અને સાધનોની પૂજા કરીને નવી આશા સાથે કાર્ય શરૂ કરે છે. મકર સંક્રાંતિ પાક કાપણી પછીનો આનંદ અને પ્રકૃતિ પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાનો અવસર છે. હોળી નવા સીઝનની શરૂઆત અને નકારાત્મકતાના અંતનો સંદેશ આપે છે, જ્યારે નવરાત્રી ધરતી માતાની આરાધના દ્વારા શક્તિ અને ઊર્જા પ્રાપ્ત કરવાનો સમય છે. દિવાળી સમૃદ્ધિ, પ્રકાશ અને નવા વર્ષના પ્રારંભનું પ્રતિક છે.
આ તહેવારો ગામડાંમાં માત્ર ધાર્મિક વિધિ નથી, પરંતુ સામાજિક એકતાનો આધાર છે. ગામના લોકો ભેગા થાય છે, આનંદ વહેંચે છે, લોકગીતો ગાય છે, ગરબા રમે છે અને મેળાઓમાં ભાગ લે છે. આ ઉજવણીઓ નવી પેઢીને સંસ્કાર આપે છે અને ગામડાની ઓળખને જીવંત રાખે છે.
આ સાથે સાથે, ગામડાની ઓળખનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે-ગ્રામીણ રમતો. કબડ્ડી, ખો-ખો, ગિલ્લી ડંડા જેવી રમતો માત્ર મનોરંજન નથી, પરંતુ શારીરિક તંદુરસ્તી, ચપળતા અને ટીમ સ્પિરિટ વિકસાવવાનો શ્રેષ્ઠ માધ્યમ છે. એક સમય હતો જ્યારે ગામના મેદાનમાં બાળકો અને યુવાનો રમતોમાં મગ્ન રહેતા, જ્યાં હાસ્ય, ઉત્સાહ અને સ્પર્ધાનો સુંદર માહોલ જોવા મળતો. આ રમતો ગામમાં ભાઈચારો અને એકતા વધારતી અને યુવાનોને સકારાત્મક દિશામાં આગળ વધારતી.પરંતુ આજના સમયમાં આ સુંદર પરંપરાઓ ધીમે ધીમે ભૂલાતી જઈ રહી છે. આધુનિક જીવનશૈલી, શહેરોની ચમક અને ટેકનોલોજીના વધતા પ્રભાવને કારણે તહેવારો અને રમતોની અસલી ભાવના ઓછી થઈ રહી છે. ઘણા લોકો માટે તહેવારો માત્ર રજા બની ગયા છે, અને બાળકો મેદાન છોડીને મોબાઇલ અને ટીવી તરફ વળી રહ્યા છે. પરિણામે ગામડાની સંસ્કૃતિ અને તેની ઓળખ ધીમે ધીમે ઓગળી રહી છે.
આ પરિસ્થિતિમાં જરૂરી છે કે આપણે ફરીથી આપણા મૂળ તરફ વળીએ. તહેવારોને ખેતી અને પ્રકૃતિ સાથે જોડીએ, ગામ સ્તરે સામૂહિક ઉજવણીને પ્રોત્સાહન આપીએ અને ગ્રામીણ રમતોને ફરીથી જીવંત બનાવીએ. શાળાઓમાં બાળકોને આ પરંપરાઓ વિશે શીખવીએ અને યુવાનોને આ દિશામાં આગળ વધવા પ્રેરિત કરીએ. સમાજના આગેવાનો, સંસ્થાઓ અને યુવા મંડળો મળીને આ કાર્ય કરશે તો ગામડાની આત્મા ફરીથી ખીલી ઉઠશે.
અંતમાં એટલું જ લખી શકાય કે-
ગામડાનો આત્મા તેની ધરતીમાં વસે છે,
તેના તહેવારોમાં ઝળહળે છે
અને તેની રમતોમાં ધબકે છે.
જો આપણે આ ત્રણેયને સાચવી શકીશું, તો ગામડું માત્ર વિકસિત નહીં, પરંતુ સંસ્કારવાન અને સમૃધ્ધ બનશે.
અને ત્યારે જ ખેડૂત ગર્વથી કહી શકશે-ધરતી અમારી માતા છે. કોઈપણ માતા પોતાના સંતાનોને બળુકા બનાવે છે માયકાંગલો બાળક કોઈને પાલવે નહીં. એમ ધરતીનો દીકરો એ ખેડૂત છાતી કાઢીને ચાલશે તો જ ધરતી માતાને ગમશે. જે પરિવાર જે સમાજ જે દેશ પોતાની સંસ્કૃતિ અને સભ્યતા ભૂલ્યા છે તેમનો કાળક્રમે નાશ થાય છે આ સત્ય સનાતન છે.
ઃઃ તિખારો ઃઃ
સરળતા સાથે જીવો, સચ્ચાઈ સાથે આગળ વધો, વિશ્વાસ સાથે સંબંધ જાળવો અને દરેક પળને ખુશી અને સંતોષથી માણો – ‘‘એજ સાચું જીવન છે.” પણ તમારી ઉપર વિશ્વાસ મુકનાર ને છેતરશો નહીં… ઈશ્વર વ્યાજ સાથે પરત આપે છે એ યાદ રાખવું
આભાર – નિહારીકા રવિયા
