પશ્ચિમ બંગાળમાં આવતા વર્ષે વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ યોજાવાની છે, અને આ પહેલાથી જ તણાવનું રાજકીય વાતાવરણ બનાવી રહ્યું છે. સરકારી યોજનાઓના અમલીકરણને લઈને કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો વચ્ચે નવો તણાવ ઉભો થયો છે. તાજેતરનો વિવાદ કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા બંગાળમાં તાત્કાલિક અસરથી મનરેગા (મહાત્મા ગાંધી રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી અધિનિયમ) યોજના લાગુ કરવાના આદેશને લગતો છે, જેનો મમતા બેનર્જી સરકાર વિરોધ કરી રહી છે.રાજ્યમાં ગ્રામીણ રોજગાર યોજના સ્થગિત કર્યાના લગભગ ત્રણ વર્ષ પછી, કેન્દ્ર સરકારે પશ્ચિમ બંગાળમાં “ચોક્કસ શરતો અને કાયદાકીય પગલાં” લાગુ કરીને “તાત્કાલિક અસરથી” મનરેગા ફરી શરૂ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે.
સૂત્રો કહે છે કે કોલકાતા હાઈકોર્ટના નિર્દેશને અનુસરીને, કેન્દ્રીય ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયે ૬ ડિસેમ્બરે મનરેગાના અમલીકરણ અંગે એક આદેશ જારી કર્યો હતો, જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે, “ગ્રામીણ વિકાસ વિભાગ આ દ્વારા પશ્ચિમ બંગાળમાં તાત્કાલિક અસરથી મહાત્મા ગાંધી રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી અધિનિયમ (મનરેગા) પુનઃસ્થાપિત કરે છે.” પશ્ચિમ બંગાળ સરકારને પણ આ અંગે જાણ કરવામાં આવી હતી.
જાકે, રાજ્યની મમતા બેનર્જી સરકાર આ આદેશથી અત્યંત નારાજ છે. આ મુદ્દે કેન્દ્ર સરકાર પર હુમલો કરતા, મમતાએ મંગળવારે કૂચ બિહારમાં એક જાહેર સભા દરમિયાન મનરેગા સંબંધિત નવા નિયમો ધરાવતી નોંધ ફાડી નાખી. તેમણે તેને “નકામું અને અપમાનજનક” ગણાવ્યું અને એમ પણ કહ્યું કે બંગાળ “દિલ્હી પાસેથી દાન” માંગ્યા વિના પોતાની કાર્ય યોજના ચલાવશે.
જાહેર સભાને સંબોધતા મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જીએ કહ્યું, “અમને કેન્દ્ર સરકાર તરફથી એક પત્ર મળ્યો જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે અમારે ૬ ડિસેમ્બર સુધીમાં ત્રિમાસિક શ્રમ બજેટ રજૂ કરવું પડશે. તેમણે (કેન્દ્ર સરકારે) આ શરત લાદી છે. પરંતુ હવે તે બતાવવાનો સમય ક્યાં છે? ડિસેમ્બર છે, અને આવતા વર્ષની શરૂઆતમાં રાજ્યની ચૂંટણીઓ થવાની છે. અને પછી તેમણે શરત ઉમેરી કે તાલીમ આપવી પડશે.”નારાજગી દર્શાવતા તેમણે કહ્યું, “તમે લોકોને તાલીમ ક્યારે આપશો અને નોકરીઓ ક્યારે આપશો? આ કાગળનો ટુકડો નકામો છે. અમે ફરીથી સત્તામાં પાછા આવીશું. કમર્શ્રી યોજના હેઠળ, અમે ૭૦ દિવસનું કામ આપી રહ્યા છીએ. હવે અમે તેને ૧૦૦ દિવસ સુધી લંબાવીશું. અમને તમારી દયા નથી જાઈતી. અમે તમારી પાસેથી ભીખ માંગી રહ્યા નથી. તેથી જ હું આ નોંધ ફાડી રહી છું. મને લાગે છે કે આ અમારું અપમાનજનક છે.”
અગાઉ, ૨૭ ઓક્ટોબરના રોજ, સુપ્રીમ કોર્ટે હાઇકોર્ટના ૧૮ જૂનના આદેશને પડકારતી કેન્દ્રની ખાસ રજા અરજીને ફગાવી દીધી હતી. આ આદેશમાં ૧ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૫ થી બંગાળમાં મનરેગાના અમલીકરણનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો હતો અને “ખાસ શરતો” લાદવાનો નિર્ણય કેન્દ્ર પર છોડી દેવામાં આવ્યો હતો.
કેન્દ્રએ, મનરેગા કાયદા, ૨૦૦૫ ની કલમ ૨૭ નો ઉપયોગ કરીને, “કેન્દ્ર સરકારના નિર્દેશોનું પાલન ન કરવા” ને કારણે, સાડા ત્રણ વર્ષ પહેલાં ૯ માર્ચ, ૨૦૨૨ થી પશ્ચિમ બંગાળને ભંડોળ આપવાનું બંધ કરી દીધું હતું. હવે, નવા આદેશ મુજબ, “રાજ્યએ તમામ કામદારોનું ૧૦૦% ઇ-કેવાયસી પૂર્ણ કરવું આવશ્યક છે, અને ફરજિયાત ઇ-કેવાયસી પછી જ મસ્ટર રોલ જારી કરવામાં આવશે.”
કેન્દ્ર સરકારે શ્રમ બજેટની મંજૂરી અંગે એક નવી શરત પણ લાદી છે, જે બંગાળ માટે ત્રિમાસિક ધોરણે મંજૂર કરવામાં આવશે. સામાન્ય રીતે, તે આખા વર્ષ માટે મંજૂર કરવામાં આવે છે. આ શરત મુજબ, શ્રમ બજેટ કામગીરી અને નવી શરતોના પાલનના આધારે ત્રિમાસિક ધોરણે બહાર પાડવામાં આવશે. વધુમાં, કેન્દ્ર સરકારે મમતા બેનર્જીની આગેવાની હેઠળની બંગાળ સરકારને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ૨૦ લાખથી વધુના અંદાજિત ખર્ચવાળા કોઈપણ કામને મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં. આદેશ અનુસાર, “બધા સમુદાય કાર્યો માટે ડીપીઆર તૈયાર કરવો ફરજિયાત રહેશે. ૨૦ લાખ સુધીના ખર્ચના કામો માટે ડીએમ અને ડીપીસી દ્વારા તેને મંજૂરી આપવામાં આવશે.
