હળદર એક અગત્યનો મરી મસાલાનો પાક છે. ગુજરાત રાજયમાં મુખ્યત્વે વલસાડ, નવસારી, સુરત, પંચમહાલ, સાબરકાંઠા, આણંદ અને નડિયાદ જિલ્લાઓમાં હળદરની ખેતી થાય છે. હાલ મોરબી અને અમરેલી જિલ્લામાં પણ હળદરની ખેતી શરૂ કરવામાં આવી છે અને ખેડૂતો સફળ પણ રહ્યા છે. જોકે હવે સૌરાષ્ટ્રમાં ઠેર ઠેર હળદરની ખેતી શરૂ થઇ ચૂકી છે. હાલના સમયમાં હળદરની ખેતી કરીને લાખો રૂપિયાની કમાણી કરી શકાય છે. આણંદના બોરીયાવી ગામના એક સફળ ખેડૂત હળદરની ઓર્ગેનિક પદ્ધતિથી ખેતી કરી મબલખ ઉત્પાદન મેળવી દેશ- વિદેશમાં જાતે જ એક્સપોર્ટ કરી રહ્યા છે અને આણંદ કૃષિ યુનિ.ના માર્ગદર્શન હેઠળ બોરીયાવી હળદર અને બોરીયાવી આદુના પેટન્ટ માટે કાર્યવાહી કરી છે. એક તરફ કોરોનાની મહામારીમાં અનેક ખેડૂતોએ ઉત્પાદન કરેલા પાકોના પોષણક્ષમ ભાવો નથી મળ્યા પરંતુ એ જ લોકડાઉન અને અનલોકના સમયમાં આજે બોરીયાવી ગામના દેવેશભાઈ પટેલે પોતાની આગવી સુઝબુઝથી હળદરની ઓર્ગેનિક પદ્ધતિથી ખેતી કરી ઉત્તમ આવક મેળવી છે.
હળદરનું ઉત્પાદન કરીને પોતે જાતે જ હળદર પાવડર, હળદરનું અથાણું, હળદરનું જ્યુસ, કોરોના મહામારી વચ્ચે હળદરની કેપ્સ્યુલ જેવી પ્રોડક્ટ બનાવી ઉત્તમ આવક મેળવી છે.
હવામાનઃ- હળદર ઉષ્ણકટિબંધિય વિસ્તારનો પાક હોય ગરમ અને ભેજવાળી આબોહવા વધુ માફક આવે છે. દરિયાની સપાટીથી ૧૫૦૦ મીટર ઉંચાઇએ પહાડી પ્રદેશમાં ર૦ થી ૩૦ સે. તાપમાને તથા વાર્ષિક ૧૫૦૦ થી રરપ૦ મીમી વરસાદવાળા પ્રદેશમાં પિયત પાક તરીકે સફળતાથી ઉગાડી શકાય છે.
જમીનઃ- સારા નિતારવાળી અને પૂરતા પ્રમાણમાં સેન્દ્રિય તત્વ ધરાવતી ગોરાડું, મધ્યમ કાળી કે નદી કાંઠાની કાંપવાળી ફળદ્રુપ જમીન વધુ અનુકૂળ છે.
જ્મીનની તૈયારીઃ- હળદરની ગાંઠોનો સારો વિકાસ થાય તે માટે જમીનને હળ અથવા ટ્રેકટરથી બેથી ત્રણવાર ખેડી સમાર વડે ઢેફાં ભાંગી કરબથી સમતળ કરવી, જમીનમાં સેન્દ્રિય ખાતરનું પ્રમાણ જળવાય રહે તે માટે હેકટરે પ૦ થી ૬૦ ટન સારૂં કોહવાયેલ છાણિયું ખાતર જમીન તૈયાર કરતી વખતે આપવું.
જાતોઃ- સામાન્ય રીતે હળદરની વિવિધ રાજયોમાં ઉગાડવામાં આવતી સુધારેલ પ્રચલિત જાતોને વૃધ્ધિકાળ મુજબ મુખ્યત્વે ત્રણ સમૂહમાં વહેંચી શકાય. જે નીચે મુજબ છે.
વહેલી પાકતી જાતોઃ- સુગુણાઃ જાડી ગોળાકાર ગાંઠ, ૬% તેલ, ૧૯૦ દિવસે પાક તૈયાર, ૭.૨૦ ટન/હે ઉત્પાદન, ૪.૯% કુરકુમીનનું પ્રમાણ.
સુદર્શનાઃ ગોળાકાર ગાંઠ, ૨% તેલ, ૧૯૦ દિવસે પાક તૈયાર, ૭.૨૯ ટન/હે ઉત્પાદન, ૭.૯% કુરકુમીનનું પ્રમાણ.
મધ્યમ પાકતી જાતોઃ- સુવર્ણાઃ ઘેરો કેસરી રંગ, ૭% તેલ, ૨૧૦ દિવસે પાક તૈયાર, ૪.૬ ટન/હે ઉત્પાદન, ૪% કુરકુમીનનું પ્રમાણ.
ક્રિષ્નાઃ- લાંબી અને ગોળાકાર ગાંઠ, ૨% તેલ, હળદરની માખી અને પાનના ટપકા સામે મધ્યમ પ્રતિકારક જાત, ૪ ટ/હે ઉત્પાદન, ૨૫૫ દિવસે પાક તૈયાર, ૨.૮% કુરકુમીનનું પ્રમાણ.
સુગંધમઃ લાલાશ પડતી પીળી ગાંઠ, તેલ ૨.૭%, ૪ ટન/હે ઉત્પાદન, ૨૧૦ દિવસે પાક તૈયાર, ૩.૧% કુરકુમીનનું પ્રમાણ.
રોમાઃ તેલ ૪.૨%, ૬.૪૩ ટન/હે ઉત્પાદન, ૨૫૩ દિવસે પાક તૈયાર, ૯.૩% કુરકુમીનનું પ્રમાણ.
સુરોમાઃ લાલાશ પડતી બદામી છાલ, ૪.૪% તેલ, ૫ ટન/હે ઉત્પાદન, ૨૫૩ દિવસે પાક તૈયાર, ૯.૩% કુરકુમીનનું પ્રમાણ.
મોડી પાકતી જાતઃ- કોઇમ્બતુર – ૧ઃ મોટી ચળકતી કેસરી રંગની ગાંઠ, સુકા અને ક્ષારીય વિસ્તાર માટે અનુકુળ, ૩.૨% તેલ, ૫.૮૫ ટન/હે ઉત્પાદન, ૨૮૫ દિવસે પાક તૈયાર, ૩.૨% કુરકુમીનનું પ્રમાણ.
બી.એસ.આર. – ૧ઃ- ચળકતા પીળા રંગની ગાંઠ, પાણી ભરાઇ રહે તેવી જ્મીન માટે અનુકુળ, ૩.૭% તેલ, ૬ ટન/હે ઉત્પાદન, ૨૮૫ દિવસે પાક તૈયાર, ૪.૨% કુરકુમીનનું પ્રમાણ. ફળ સંશોધન કેન્દ્ર, ગણદેવી ખાતે વિવિધ જાતોનો અભ્યાસ હાથ ધરેલ તેના પરિણામ આધારે હળદરની સુગંધમ અને કેસર જાતો આશાસ્પદ માલૂમ પડેલ. તે મુજબ ખેડૂતોને વાવેતર માટે ભલામણ કરેલ છે.
બિયારણનો દરઃ- એક હેકટરના વાવેતર માટે ર૮૦૦ થી ૩૦૦૦ કિગ્રા હળદરની ગાંઠોની જરૂર પડે છે.
વાવણી અંતરઃ- ૩૦ થી ૧૫ સે.મી. અંતરે વાવેતર કરવામાં આવે છે.
વાવણી સમયઃ- મે – જૂન માસમાં રોપણી કરવી.
ગાંઠોની માવજતઃ- વાવતાં પહેલા ગાંઠોને ૦.૫ ટકા સરેરાનના દ્રાવણની માવજત આપવી. ગાંઠોનું અંકુરણ જલદી થાય તે માટે છાણની રબડીમાં બોળી રોપવામાં આવે છે.
રોપણીઃ- ગોરાડુ જમીનમાં સપાટ કયારા અને કાળી જમીનમાં જયાં પાણી ભરાઇ રહેતું હોય તેવી જમીનમાં ગાદી કયારા અથવા નીકપાળાની પધ્ધતિએ રોપણી કરવામાં આવે છે. રોપણી બાદ તરત જ હેકટરે ૮૦ થી ૧૦૦ કિલો પ્રમાણે શણ બીજ છાંટી પિયત આપવું. અથવા સુકા પાનનું આવરણ કરવું. જેથી જમીનમાં ભેજ જળવાય રહેશે અને અંકુરણ જલદી થાય છે અને નવી કુંપળને તાપથી રક્ષણ મળે છે. ૧ માસ પછી શણને ઉપાડી જમીનમાં દાટી દેવાથી પલો પડવાશ થવાથી જમીનમાં સેન્દ્રિય તત્વોમાં ઉમેરો થશે.
રાસાયણિક ખાતરઃ- એક હેકટરના વાવેતર માટે ૬૦-૬૦-૬૦ ના. ફો. પો. કિલોગ્રામ પ્રમાણે નીચે મુજબ આપવું. ૬૦ કિલોગ્રામ ફોસ્ફરસ અને ૬૦ કિલોગ્રામ પોટાશ પાયાના ખાતર તરીકે રોપણી વખતે આપવો. ૬૦ કિલોગ્રામ નાઇટ્રોજન બે સરખા હપ્તામાં આપવો. ૩૦ કિલોગ્રામ નાઇટ્રોજન રોપણી પછી ૧ માસે અને બાકીનો ૩૦ કિલોગ્રામ નાઇટ્રોજન બે માસનો પાક થાય ત્યારે આપવો. ખાતર આપ્યા પછી તરત જ પિયત આપવું.
પિયતઃ- આ પાક લાંબા ગાળાનો હોય તેને પાણી નિયમિત જરૂરિયાત મુજબ આપવું. ચોમાસા દરમ્યાન વરસાદ ખેંચાય ત્યારે પાણી આપવું. શિયાળામાં ૮ થી ૧૦ દિવસના અંતરે જમીનની પ્રતને ધ્યાને લઈને આપવું. હળદરના વૃધ્ધિકાળ દરમ્યાન ગોરાડું જમીનમાં ૩પ થી ૪૦ પિયત અને કાળી જમીનમાં ર૦ થી રપ પિયતની આવશ્યકતા રહે છે.
નિંદણ નિયંત્રણઃ- નિંદણના ઉપદ્રવ સામે ખાસ કાળજી રાખવી. વાવણીનું અંતર નજીક હોવાથી મજૂરો દ્વારા નિંદણ અથવા કોદાળીથી હળવી ગોડ કરી ઘાસ ન ઉગે તેની કાળજી રાખવી. કારણકે શરૂઆતમાં નિંદણ નિયંત્રણ ન થાય તો પાકના ઉત્પાદન અને ગુણવતા ઉપર માઠી અસર પડે છે.
પાક સંરક્ષણ રોગોઃ- હળદરમાં પાનના બદામી ટપકાં અને ગાંઠના સડાનો રોગ મુખ્યત્વે જોવા મળે છે. આ પ્રકારનો રોગ લાગે ત્યારે પાનની બન્ને બાજુએ અસંખ્ય ટપકા દેખાય છે. ઉપરની બાજુએ ટપકાની સંખ્યા વધુ હોય છે. ટપકાનો રંગ શરૂઆતમાં બદામી અને ત્યારબાદ ઘેરા પીળા રંગનો થઇ જાય છે. પાન ધીમે ધીમે પીળા પડી સુકાઇ જાય છે. ઉપાયોઃ- આ રોગના નિયંત્રણ માટે ૪ કિલોગ્રામ પ૦ ટકા તાંબાયુકત દવાને ૧૦૦૦ લિટર પાણીમાં ઓગાળી ર૦ થી રર દિવસના અંતરે રોગ કાબૂમાં ન આવે ત્યાં સુધી છંટકાવ ચાલુ રાખવો. ગાંઠના સડાનો રોગ આ એક પ્રકારની ફૂગથી થાય છે. રોગ લાગે ત્યારે પાનની કિનારીઓ અને ત્યારબાદ વધુ તીવ્રતાને લીધે આખું પાન સુકાઇ જાય છે. ગાંઠ અને થડના જોડાણનો ભાગ પોચો પડી ગાંઠ સડવા લાગે છે.