અમેરિકા-ભારત વેપાર કરાર અંગે સસ્પેન્સ ચાલુ છે. દરમિયાન, યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે નરમ વલણ અપનાવ્યું છે. ટ્રમ્પે ભારત પર બદલો ટેરિફ લાદવાનો નિર્ણય ૧ ઓગસ્ટ સુધી મુલતવી રાખ્યો છે. આ નિર્ણય ભારતીય નિકાસકારોને રાહત આપશે. ઉપરાંત, ભારત અને અમેરિકાને વેપાર કરાર કરારને અંતિમ સ્વરૂપ આપવા માટે બાકી રહેલા મુદ્દાઓને ઉકેલવા માટે વધારાનો સમય મળશે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે વિવિધ દેશોને ‘પત્રો’ મોકલ્યા હતા જેમાં તે દેશોના ઉત્પાદનો પર અમેરિકા દ્વારા લાદવામાં આવનારી જકાતની વિગતો આપવામાં આવી હતી. જાકે, આ દેશોમાં ભારતનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો ન હતો. તમને જણાવી દઈએ કે ૨ એપ્રિલે અમેરિકાએ ભારતીય માલ પર ૨૬% નો વધારાનો ટેરિફ લાદવાની જાહેરાત કરી હતી, પરંતુ તેને ૯૦ દિવસ માટે મુલતવી રાખવામાં આવી હતી. આ તારીખ ૯ જુલાઈના રોજ સમાપ્ત થઈ રહી છે. હવે તેને ૧ ઓગસ્ટ સુધી લંબાવવામાં આવી છે.
નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૧-૨૨ થી અમેરિકા ભારતનો સૌથી મોટો વેપાર ભાગીદાર રહ્યો છે. ૨૦૨૪-૨૫માં માલનો દ્વિપક્ષીય વેપાર ૧૩૧.૮૪ અબજ યુએસ ડોલર રહ્યો હતો. આમાં ૮૬.૫૧ અબજ ડોલરની નિકાસ, ૪૫.૩૩ અબજ ડોલરની આયાત અને ૪૧.૧૮ અબજ ડોલરનો વેપાર સરપ્લસ શામેલ છે.
ટ્રમ્પ દ્વારા સહી કરાયેલા પત્રો બાંગ્લાદેશ, બોસ્નિયા અને હર્ઝેગોવિના, કંબોડિયા, ઇન્ડોનેશિયા, જાપાન, કઝાકિસ્તાન, લાઓ પીપલ્સ ડેમોક્રેટિક રિપબ્લિક, મલેશિયા, સર્બિયા, દક્ષિણ આફ્રિકા, દક્ષિણ કોરિયા, થાઇલેન્ડ અને ટ્યુનિશિયાને મોકલવામાં આવ્યા છે. એક અલગ એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડરમાં, યુએસ રાષ્ટ્રપતિએ અન્ય ઘણા દેશો પર વધેલા ટેરિફને મુલતવી રાખવાનો સમયગાળો ૧ ઓગસ્ટ સુધી લંબાવ્યો છે. ડ્યુટી પરનું આ ૯૦ દિવસનું સસ્પેન્શન ૯ જુલાઈના રોજ સમાપ્ત થવાનું હતું. આ નિર્ણય પર ટિપ્પણી કરતા, નિકાસકારોએ કહ્યું કે ૯ જુલાઈથી ૧ ઓગસ્ટ સુધી પ્રતિશોધક ટેરિફ લાદવાનું મુલતવી રાખવું એ અમેરિકાની તેના વેપાર ભાગીદારો સાથે રચનાત્મક રીતે જાડાવાની ઇચ્છા દર્શાવે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર નિષ્ણાત વિશ્વજીત ધરે કહ્યું કે આ ભારત માટે રાહતની વાત છે. તેમણે કહ્યું કે હું તેને રાહતની વાત માનું છું અને આ પ્રતિભાવ ભારતે કેટલાક મુદ્દાઓ પર કડક વલણ અપનાવવાને કારણે આવ્યો છે. મુંબઈ સ્થિત નિકાસકાર અને ટેક્નોક્રાફ્ટ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ (ભારત) ના સ્થાપક શરદ કુમાર સરાફે કહ્યું કે યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ “ખૂબ જ અણધારી” વ્યક્તિ છે. સરાફે કહ્યું કે ડ્યુટી સસ્પેન્શનનો સમયગાળો ખૂબ જ ટૂંકો છે. ભારતીય નિકાસકારોએ નિકાસ વધારવા માટે નવા બજારો શોધવા જાઈએ. ભારત અને અમેરિકા દ્વિપક્ષીય વેપાર કરાર પર વાટાઘાટો કરી રહ્યા છે. તેઓએ આ વર્ષના પાનખર (સપ્ટેમ્બર-ઓક્ટોબર) સુધીમાં પ્રથમ તબક્કો પૂર્ણ કરવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે. અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતે વચગાળાના વેપાર કરાર પર યુએસ અધિકારીઓ સમક્ષ પોતાનો વલણ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે અને હવે અમેરિકાએ નિર્ણય લેવાનો છે.
યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ભારત સાથેના વેપાર કરાર અંગે મોટું નિવેદન આપ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે અમેરિકા ભારત સાથે વેપાર કરાર કરવાની ખૂબ નજીક છે. તેમણે કહ્યું કે અમે યુનાઇટેડ કિંગડમ સાથે સોદો કર્યો છે. અમે ચીન સાથે સોદો કર્યો છે. આ ઉપરાંત, અમે અન્ય દેશોને મળ્યા છીએ, પરંતુ અમને નથી લાગતું કે તેઓ સમાધાન કરી શકશે, તેથી અમે તેમને એક પત્ર મોકલ્યો છે. અમે વધુ દેશોને પણ પત્રો મોકલી રહ્યા છીએ, જેમાં તેમને જણાવવામાં આવી રહ્યું છે કે તેમને કેટલો ટેરિફ ચૂકવવો પડશે. કેટલાક દેશો થોડું ગોઠવણ કરી શકે છે.
રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે ૨ એપ્રિલે વિશ્વના મોટાભાગના દેશો પર બદલો લેવાનો ટેરિફ લાદ્યો હતો. ભારત પર ૨૬ ટકા ટેરિફ લાદવામાં આવ્યો હતો. જાકે, બાદમાં તેને ૯૦ દિવસ માટે મુલતવી રાખવામાં આવ્યું હતું જેથી બધા દેશો અમેરિકા સાથે નવો વેપાર કરાર કરી શકે. બધા દેશો પર ૧૦ ટકાનો બેઝલાઇન ટેરિફ જાળવી રાખવામાં આવ્યો છે. ટ્રમ્પની ૯૦ દિવસની સમયમર્યાદા ૯ જુલાઈના રોજ સમાપ્ત થઈ રહી છે. ભારત ૨૬ ટકા ટેરિફમાં સંપૂર્ણ મુક્તિ ઇચ્છે છે.
ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫માં વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અમેરિકા મુલાકાત દરમિયાન, બંને દેશોએ દ્વિપક્ષીય વેપાર કરાર માટે વાટાઘાટો શરૂ કરવાની જાહેરાત કરી હતી. આ માટેની અંતિમ તારીખ આ વર્ષે સપ્ટેમ્બર-ઓક્ટોબર નક્કી કરવામાં આવી છે. તે પહેલાં, બંને દેશો ટ્રમ્પના ટેરિફનો સામનો કરવા માટે વચગાળાના કરાર પર પહોંચવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.
વાણિજ્ય મંત્રી પીયૂષ ગોયલે ૪ જુલાઈના રોજ કહ્યું હતું કે ભારત કોઈપણ વેપાર કરારમાં સમયમર્યાદાથી બંધાયેલું રહેશે નહીં. તે કોઈપણ વેપાર કરાર ફક્ત ત્યારે જ સ્વીકારશે જા તે અંતિમ હોય, બધા નિષ્કર્ષ યોગ્ય રીતે કાઢવામાં આવ્યા હોય અને કરાર દેશના હિતમાં હોય. મુક્ત વેપાર કરાર ફક્ત ત્યારે જ શક્ય છે જા તે બંને પક્ષો માટે ફાયદાકારક હોય. અમારા માટે, રાષ્ટ્રીય હિત પ્રથમ આવે છે. જા આને ધ્યાનમાં રાખીને કોઈ કરાર થાય છે, તો ભારત હંમેશા વિકસિત દેશો સાથે કરાર કરવા તૈયાર છે.
ભારતીય વેપાર વાટાઘાટકારોની એક ટીમ યુએસ ગઈ હતી અને ગયા અઠવાડિયે જ ત્યાંથી પરત ફરી હતી. સૂત્રો કહે છે કે સ્ટીલ, એલ્યુમિનિયમ (૫૦ ટકા) અને ઓટો (૨૫ ટકા) પર ટેરિફને લઈને મડાગાંઠ છે. આ ઉપરાંત, ભારતે કૃષિ અને ડેરી ક્ષેત્રોમાં અમેરિકન ઉત્પાદનોને ટેરિફ મુક્તિ ન આપવા અંગે પોતાનું વલણ કડક બનાવ્યું છે કારણ કે આ બંને ભારતમાં ખૂબ જ સંવેદનશીલ મુદ્દાઓ છે અને કરોડો ખેડૂતોની આજીવિકા તેમની સાથે જાડાયેલી છે. અન્ય દેશોને આ ક્ષેત્રોમાં પ્રવેશવાની તક આપવી દેશના ખેડૂતો માટે વિનાશક બની શકે છે. ભારતે આ પહેલા વિશ્વના કોઈપણ દેશ સાથેના કોઈપણ વેપાર કરારમાં તેના કૃષિ ક્ષેત્રને ખોલ્યું નથી.
