અમેરિકાએ ભારત વિરૂદ્ધ શરૂ થયેલા વેપાર પ્રતિશોધના કેસને રદ કરવાની વાત કરી છે. બંને દેશો વચ્ચે થયેલી સમજૂતી બાદ આ પગલું ભરવામાં આવ્યું છે. કરારમાં ભારતને અન્ય દેશો કરતાં વધુ રાહત આપવામાં આવી હતી.
અમેરિકી વ્યાપાર પ્રતિનિધિએ કહ્યું છે કે ભારત વિરુદ્ધ વેપાર પ્રતિશોધનો મામલો પડતો મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. બંને દેશો વચ્ચે ગ્લોબલ ટેક્સ ટ્રીટી પર સમજૂતી બાદ આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. ઉપરાંત, ભારત ડિજિટલ સર્વિસ ટેક્સ પાછો ખેંચવા માટે સંમત થયું છે.
યુએસ ટ્રેડ રિપ્રેઝન્ટેટિવ ??(યુએસટીઆર) એ કહ્યું છે કે ભારત અને યુએસના નાણા મંત્રાલયો સમાન શરતો પર એક કરાર પર પહોંચ્યા છે, જે આૅસ્ટ્રીયા, બ્રિટન, ફ્રાન્સ, ઇટાલી, સ્પેન અને તુર્કી સાથે લાગુ થાય છે. જો કે, ભારતના કિસ્સામાં, કરારના અમલીકરણની તારીખ થોડી લંબાવવામાં આવી છે.
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેનો કરાર એ જ કરાર હેઠળ છે જેના પર ઓક્ટોબરમાં ૧૩૬ દેશોએ સૈદ્ધાંતિક રીતે સહમતિ દર્શાવી હતી. ૮ ઓક્ટોબરના રોજ થયેલા આ કરારમાં આ દેશોએ એ વાત પર સહમતિ દર્શાવી હતી કે તેઓ જે દેશમાં કાર્યરત છે ત્યાંની વૈશ્વિક કંપનીઓ પાસેથી ઓછામાં ઓછો ૧૫ ટકા કોર્પોરેટ ટેક્સ વસૂલવો જોઈએ. તેમજ તેમને કરવેરાના કેટલાક અધિકારો પણ આપવા જોઈએ.
આ દેશો એ પણ સંમત થયા હતા કે ૨૦૨૩માં ગ્રૂપ ઓફ ડેવલપ્ડ કન્ટ્રીઝ દ્વારા ટેક્સ ડીલના અમલ પહેલા નવો ડિજિટલ ટેક્સ લાદવામાં આવશે નહીં. આ સાત દેશોએ પહેલાથી જ અમેરિકન કંપનીઓ ગૂગલ, ફેસબુક અને એમેઝોન વગેરે સાથે કરાર કર્યા છે, તેથી આ સંદર્ભે ઘણા પગલાં લેવાની જરૂર પડશે.
તાજેતરમાં અમેરિકાના વેપાર પ્રતિનિધિ કેથરીન ટાઈએ ભારતની મુલાકાત લીધી હતી. આ દરમિયાન તેમણે ભારતના વાણિજ્ય મંત્રી સાથે લાંબી વાતચીત કરી હતી, ત્યારબાદ આ સમજૂતી થઈ છે. આ કરારની શરતો અન્ય ઓઇસીડી દેશોને પણ લાગુ પડશે.
ભારત અને યુએસ વચ્ચેના કરારમાં એ હકીકતનો પણ સમાવેશ થાય છે કે જ્યાં સુધી ગ્લોબલ ટેક્સ ડીલ લાગુ ન થાય ત્યાં સુધી તમામ દેશો ડિજિટલ સર્વિસ ટેક્સ વસૂલવાનું ચાલુ રાખી શકે છે. પરંતુ તુર્કી અને અન્ય યુરોપીયન દેશોના કિસ્સામાં, જો આ ટેક્સ ‘ગ્લોબલ ટેર્ક્સ કરતા વધુ હોય, તો કંપનીને ‘ગ્લોબલ ટેક્સ
એગ્રીમેર્ન્ટ લાગુ થયા પછી જોન્યુઆરી ૨૦૨૨ પછી ક્રેડિટ મળશે. યુએસએ કહ્યું કે ભારતના કિસ્સામાં, આ તારીખ જોન્યુઆરી ૨૦૨૨ થી વધારીને ૧ એપ્રિલ, ૨૦૨૨ કરવામાં આવી છે.
આજે જે વૈશ્વિક કર પ્રણાલી અમલમાં છે તે ૧૯૨૦ ના દાયકામાં બનાવવામાં આવી હતી. આને બદલવાની ચર્ચા ઘણા વર્ષોથી ચાલી રહી હતી અને તાજેતરમાં અમેરિકાએ ૧૫ ટકા ટેક્સનો આ પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો હતો.આમાં બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ પાસેથી ચોક્કસ લઘુત્તમ ટેક્સ લેવાની અને તેના માટે વિશેષ નિયમો બનાવવાની વાત છે. આ નિયમો એ સુનિશ્ચિત કરશે કે કંપનીઓ કેટલો ટેક્સ ચૂકવશે અને કયા દેશમાં. આ ટેક્સ વિશ્વની ૧૦૦ સૌથી મોટી અને સૌથી વધુ નફો કરતી કંપનીઓ પર લાગશે.
આનો અર્થ એ થશે કે કંપનીઓએ લઘુત્તમ ટેક્સ ચૂકવવો પડશે. યુએસ પ્રમુખે તેનો દર ૧૫ ટકા રાખવાનું સૂચન કર્યું હતું, જેને બાકીના દેશોએ સ્વીકાર્યું હતું. એટલે કે, જો કોઈ કંપની કોઈપણ દેશમાં ૧૫ ટકાથી ઓછો ટેક્સ ચૂકવતી હોય, તો બાકીનો ટેક્સ ટોપ-અપ તરીકે ચૂકવવો પડશે.
આ સિસ્ટમ ટેક્સ-હાઈડ નામની સિસ્ટમને તોડવાનો પ્રયાસ છે, જે હેઠળ કંપનીઓ સૌથી ઓછો ટેક્સ ચૂકવનારા દેશોમાં તેમનો નફો બતાવીને વધુ ટેક્સ ભરવાનું ટાળે છે. ટેક્સ-શેલ્ટર એવા દેશોને કહેવાય છે, જેઓ બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓને ઓછા ટેક્સની લાલચ આપીને તેમનામાં બિઝનેસ કરવા માટે આમંત્રિત કરે છે.