ઉત્તર પ્રદેશમાં ત્રિ-સ્તરીય પંચાયત ચૂંટણીઓમાં અનામતની પ્રક્રિયાને પારદર્શક અને વિવાદમુક્ત બનાવવા માટે પંચાયતી રાજ વિભાગે મહત્વપૂર્ણ પગલાં લીધાં છે. રાજ્ય સ્થાનિક ગ્રામીણ સંસ્થા સમર્પિત પછાત વર્ગ આયોગની રચના માટે વિભાગે છ સભ્યોના કમિશનનો પ્રસ્તાવ સરકારને મોકલ્યો છે. આ દરખાસ્ત પર અંતિમ મહોર કેબિનેટની બેઠકમાં લગાવવામાં આવશે. ગામ, વિસ્તાર અને જિલ્લા પંચાયતની ચૂંટણીમાં અનામતની પ્રક્રિયા ફક્ત આયોગના વસ્તી અહેવાલના આધારે જ આગળ વધશે.
પંચાયત રાજ વિભાગે આયોગની રચના માટે દરખાસ્ત મોકલીને ચૂંટણી તૈયારીઓ ઝડપી બનાવી દીધી છે. કેબિનેટની મંજૂરી પછી, આયોગની રચના કરવામાં આવશે અને વસ્તી ડેટા સંકલનનું કાર્ય શરૂ થશે. આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા પછી જ ત્રિ-સ્તરીય પંચાયત ચૂંટણીની તારીખો જાહેર કરવાનું શક્ય બનશે.
૨૦૧૧ ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, ઉત્તર પ્રદેશમાં અનુસૂચિત જનજાતિની વસ્તી ૦.૫૬૭૭ ટકા છે અને અનુસૂચિત જાતિની વસ્તી ૨૦.૬૯૮૨ ટકા છે. ત્રિ-સ્તરીય પંચાયત ચૂંટણીમાં આ વર્ગો માટે સમાન પ્રમાણમાં બેઠકો અનામત રાખવામાં આવશે. તે જ સમયે, અન્ય પછાત વર્ગો માટે અનામત પ્રણાલીમાં ખાસ કાળજી લેવામાં આવી રહી છે. જોબ્લોકમાં ઓબીસી વસ્તી ૨૭ ટકાથી વધુ હોય, તો પણ ગ્રામ પ્રધાનના પદો માટે અનામત ૨૭ ટકાથી વધુ નહીં હોય. જોકે, જો કોઈ બ્લોકમાં ઓબીસી વસ્તી ૨૭ ટકાથી ઓછી હોય, તો તે જ પ્રમાણમાં અનામત લાગુ થશે. રાજ્ય સ્તરે ત્રિ-સ્તરીય પંચાયત ચૂંટણીઓમાં ઓબીસી માટે ૨૭ ટકા અનામત સુનિશ્ચિત કરવું ફરજિયાત રહેશે.
ગત મ્યુનિસિપલ ચૂંટણીઓમાં ઓબીસી વસ્તીના ટકાવારી અંગેના વિવાદોમાંથી બોધપાઠ લઈને, સરકાર આ વખતે સાવચેત છે. મ્યુનિસિપલ ચૂંટણીઓમાં થયેલા વિવાદ પછી, સરકારે એક સમર્પિત પછાત વર્ગ કમિશનની રચના કરી હતી અને વસ્તીની સચોટ માહિતીના આધારે અનામતનો નિર્ણય લીધો હતો. ત્રિ-સ્તરીય પંચાયત ચૂંટણીઓમાં પણ આ જ પ્રક્રિયા અપનાવવામાં આવી રહી છે જેથી કોઈ વિવાદ ન થાય. પ્રસ્તાવિત રાજ્ય સ્થાનિક ગ્રામીણ સંસ્થા સમર્પિત પછાત વર્ગ કમિશન વિવિધ જિલ્લાઓની મુલાકાત લેશે અને ઓબીસી વસ્તી વિશે વિગતવાર માહિતી એકત્રિત કરશે. આ પછી, કમિશન સરકારને તેનો એકંદર અહેવાલ સુપરત કરશે. ઉચ્ચ સ્તરીય સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ અહેવાલના આધારે જ અનામતની પ્રક્રિયા શરૂ થશે.
પંચાયતી રાજ વિભાગના આ પગલાથી અનામતની પ્રક્રિયાને ન્યાયી અને વ્યવસ્થિત બનાવવામાં મદદ મળશે જ, પરંતુ ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં લોકશાહી ભાગીદારીને પણ પ્રોત્સાહન મળશે. સરકારનો ઉદ્દેશ્ય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે તમામ વર્ગોને તેમની વસ્તીના પ્રમાણમાં યોગ્ય પ્રતિનિધિત્વ મળે અને પંચાયત ચૂંટણીઓ સુચારુ રીતે યોજાય. કમિશનની રચના અને તેના અહેવાલ પછી, પંચાયતી રાજ વિભાગે તમામ સંબંધિત અધિકારીઓને તૈયારીઓને અંતિમ સ્વરૂપ આપવા નિર્દેશ આપ્યો છે.
